महाभारत
The Cosmogony of Agni and the Supremacy of Gold (Part 3)13.85.21-27
12423 / 15823
Linux
पन्ने पलटें
महाभारत · 13.85.21-27

Васиштха

देवनागरी

यानि दारूणि ते मासा निर्यासाः क्षसंज्ञिताः
होरात्रा मुहूर्तास् तु पित्तं ज्योतिश् वारुणम्
रौद्रं लोहितम् इत्य् हुर् लोहितात् कं स्मृतम्
तन् मैत्रम् ति विज्ञेयं धूमाच् वः स्मृताः
र्चिषो याश् ते रुद्रास् थादित्या हाप्रभाः
द्दिष्टास् ते थाङ्गारा ये धिष्ण्येषु दिवि स्थिताः
दिनाथश् लोस्य तत् रं ब्रह्म तद् ध्रुवम्
र्वकादम् इत्य् हुस् त्र व्यम् दाहत्
तो ऽब्रवीन् हादेवो रुणः मात्मकः
त्रम् दं दिव्यम् हं गृतिस् त्व्
त्रीणि पूर्वाण्य् त्यानि तानि संयः
ति जानी मा ज्ञलं हि तत्
अग्निर् उवाच
ङ्गेभ्यः प्रसूतानि दाश्रकृतानि
मै तान्य् त्यानि रुणो ह्य् शात्मकः

लिप्यंतरण (IAST)

ni ṇi te niryāsāḥ pakṣasaṃjñitāḥ ||
ahotrā murtās tu pittaṃ jyotiś ca ruṇam ||
raudraṃ lohitam ity āhur lohit kanakaṃ smṛtam ||
tan maitram iti vijñeyaṃ dhūc ca vasavaḥ smṛtāḥ ||
arciṣo ś ca te rudrās tathādityā maprabhāḥ ||
uddiṣṭās te tathāṅgā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ ||
ādithaś ca lokasya tat paraṃ brahma tad dhruvam ||
sarvamadam ity āhus tatra havyam uvahat ||
tato 'bran madevo varuṇaḥ paratmakaḥ ||
mama satram idaṃ divyam ahaṃ gṛhapatis tv iha ||
trīṇi rvāṇy apatyāni mama ni na saṃśayaḥ ||
iti ta khaga mama yajñaphalaṃ hi tat ||
agnir uvāca
madaṅgebhyaḥ prani maśrayakṛni ca ||
mamaiva ny apatyāni varuṇo hy avaśātmakaḥ ||

Anuṣṭubh · 8+8+8+8 · ×7

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यानि दारूणि ते मासाःyāni dārūṇi te māsāḥкоторые поленья — те месяцы
निर्यासाः पक्षसंज्ञिताःniryāsāḥ pakṣasaṃjñitāḥсмолы — полумесяцами зовутся
अहोरात्राः मुहूर्ताः तुahorātrāḥ muhūrtāḥ tuдни-ночи, мухурты же
पित्तं ज्योतिः च वारुणम्pittaṃ jyotiḥ ca vāruṇamжелчь, свет Варунин
रौद्रं लोहितम् इति आहुःraudraṃ lohitam iti āhuḥ«раудра» — красное, говорят
लोहितात् कनकं स्मृतम्lohitāt kanakaṃ smṛtamиз красного золото помянуто
तत् मैत्रम् इति विज्ञेयंtat maitram iti vijñeyaṃто «майтра» да знается
धूमात् च वसवः स्मृताःdhūmāt ca vasavaḥ smṛtāḥиз дыма Васу помянуты
अर्चिषः याः च ते रुद्राःarciṣaḥ yāḥ ca te rudrāḥпламена которые — те Рудры
तथा आदित्याः महाप्रभाःtathā ādityāḥ mahāprabhāḥи Адитьи многосиятельные
उद्दिष्टाः ते तथा अङ्गाराःuddiṣṭāḥ te tathā aṅgārāḥуказаны те, и угли
ये धिष्ण्येषु दिवि स्थिताःye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥкоторые в звёздных стоянках в небе
आदिनाथः च लोकस्यādināthaḥ ca lokasyaи первовладыка мира
तत् परं ब्रह्म तत् ध्रुवम्tat paraṃ brahma tat dhruvamто высший Брахман, то неизменное
सर्वकामदम् इति आहुःsarvakāmadam iti āhuḥвсех желаний податель, говорят
तत्र हव्यम् उदावहत्tatra havyam udāvahatтам жертву возносил
ततः अब्रवीत् महादेवःtataḥ abravīt mahādevaḥтогда сказал Махадева
वरुणः परमात्मकःvaruṇaḥ paramātmakaḥВаруна, высший дух
मम सत्रम् इदं दिव्यम्mama satram idaṃ divyam«моя жертва эта дивная
अहं गृहपतिः तु इहahaṃ gṛhapatiḥ tu ihaя домохозяин тут
त्रीणि पूर्वाणि अपत्यानिtrīṇi pūrvāṇi apatyāniтри первые потомка
मम तानि न संशयःmama tāni na saṃśayaḥмои они, нет сомнения
इति जानीत खगमाःiti jānīta khagamāḥтак знайте, о небоходцы
मम यज्ञफलं हि तत्mama yajñaphalaṃ hi tatмоей жертвы плод ведь то
मदङ्गेभ्यः प्रसूतानिmadaṅgebhyaḥ prasūtāniиз моих членов рождённые
मदाश्रयकृतानि चmadāśrayakṛtāni caи на меня опёртые
मम एव तानि अपत्यानिmama eva tāni apatyāniмои же они потомки»
वरुणः हि अवशात्मकःvaruṇaḥ hi avaśātmakaḥВаруна ведь, себе-неподвластный
अनुवाद

«Которые поленья — те месяцы, смолы — полумесяцами зовутся; дни-ночи, мухурты же — желчь, свет Варунин. „Раудра“ — красное, говорят; из красного золото помянуто; то „майтра“ да знается; из дыма Васу помянуты. Пламена которые — те Рудры, и Адитьи многосиятельные; указаны те, и угли, которые в звёздных стоянках в небе. И первовладыка мира — то высший Брахман, то неизменное, всех желаний податель, говорят, — там жертву возносил. Тогда сказал Махадева, Варуна, высший дух: „Моя жертва эта дивная, я домохозяин тут; три первые потомка мои они, нет сомнения; так знайте, о небоходцы, моей жертвы плод ведь то. Из моих членов рождённые и на меня опёртые, мои же они потомки“, — Варуна ведь, себе-неподвластный».

संस्करण

d7745bbaf919 · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से