महाभारत
The Cosmogony of Agni and the Supremacy of Gold (Part 3)13.85.59-67
12428 / 15823
Linux
पन्ने पलटें
महाभारत · 13.85.59-67

Васиштха

देवनागरी

स्य चासो लोका च्छतः मां तिम्
स्वर्लोके राराज्ये सो ऽभिषिच्ये भार्ग
दित्योने प्राप्ते विधिन्त्रपुस्कृतम्
दाति काञ्चनं यो वै दुःस्वप्नं प्रतिन्ति सः
दात्य् दिमात्रे यस् स्य पाप्मा विधूते
ध्याह्ने तो रुक्मं न्ति पापम् नातम्
दाति श्चिमां संध्यां यः सुर्णं धृव्रतः
ब्रह्मवाय्वग्निसोमानां सालोक्यम् याति सः
सेन्द्रेषु चै लोकेषु प्रतिष्ठां प्राप्नुते शुभाम्
लोके शः प्राप्य शान्तपाप्मा प्रमोते
तः संद्यते ऽन्येषु लोकेष्व् प्रतिमः दा
नावृतिश् चै काचारी वत्य्
क्षति तेभ्यः श्वच् चैवाप्नुते हत्
सुर्णम् क्षयं त्त्वा लोकान् प्नोति पुष्कलान्
यस् तु संयित्वाग्निम् दित्योनं प्रति
द्याद् वै व्रतम् द्दिश्य र्वान् कामान् श्नुते
ग्निर् इत्य् तत् प्राहुः प्रदानं वै सुखाहम्
थेष्टगुसंन्नं प्रर्तकम् ति स्मृतम्

लिप्यंतरण (IAST)

tasya tamaso lo gacchataḥ paramāṃ gatim ||
svarloke jajyena so 'bhiṣicyeta bhārgava ||
ādityodayane prāpte vidhimantrapuraskṛtam ||
dati ñcanaṃ yo vai duḥsvapnaṃ pratihanti saḥ ||
daty uditatre yas tasya pmā vidhūyate ||
madhyāhne dadato rukmaṃ hanti pam agatam ||
dati paścimāṃ saṃdhyāṃ yaḥ suvarṇaṃ dhṛtavrataḥ ||
brahmayvagnisonāṃ lokyam upati saḥ ||
sendreṣu caiva lokeṣu pratiṣṭhāṃ prāpnute śubhām ||
iha loke yaśaḥ prāpya śāntapmā pramodate ||
tataḥ saṃpadyate 'nyeṣu lokeṣv apratimaḥ sa ||
avṛtagatiś caiva ma bhavaty uta ||
na ca kṣarati tebhyaḥ sa śaśvac caipnute mahat ||
suvarṇam akṣayaṃ dattvā lon āpnoti puṣkalān ||
yas tu saṃjanayitvāgnim ādityodayanaṃ prati ||
dadyād vai vratam uddiśya sarvān kān samaśnute ||
agnir ity eva tat prāhuḥ pranaṃ vai sukhāvaham ||
yatheṣṭaguṇasaṃpannaṃ pravartakam iti smṛtam ||

Anuṣṭubh · pathyā · 8+8+8+8 · ×9

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्य च अतमसः लोकाःtasya ca atamasaḥ lokāḥу того безмрачные миры
गच्छतः परमां गतिम्gacchataḥ paramāṃ gatimидущего к высшему уделу
स्वर्लोके राजराज्येनsvarloke rājarājyenaв небе царь-царством
सः अभिषिच्येत भार्गवsaḥ abhiṣicyeta bhārgavaон помазуется, о Бхаргава
आदित्योदयने प्राप्तेādityodayane prāpteна восходе солнца наставшем
विधिमन्त्रपुरस्कृतम्vidhimantrapuraskṛtamобрядом-мантрою предварённое
ददाति काञ्चनं यः वैdadāti kāñcanaṃ yaḥ vaiдаёт золото кто
दुःस्वप्नं प्रतिहन्ति सःduḥsvapnaṃ pratihanti saḥдурной сон отвращает он
ददाति उदितमात्रे यःdadāti uditamātre yaḥдаёт при едва-взошедшем кто
तस्य पाप्मा विधूयतेtasya pāpmā vidhūyateу того грех стряхивается
मध्याह्ने ददतः रुक्मंmadhyāhne dadataḥ rukmaṃв полдень дающего золото
हन्ति पापम् अनागतम्hanti pāpam anāgatamгубит грех ненаступивший
ददाति पश्चिमां संध्यांdadāti paścimāṃ saṃdhyāṃдаёт в западные сумерки
यः सुवर्णं धृतव्रतःyaḥ suvarṇaṃ dhṛtavrataḥкто золото, твёрдый в обете
ब्रह्मवाय्वग्निसोमानांbrahmavāyvagnisomānāṃБрахмы-Ваю-Агни-Сомы
सालोक्यम् उपयाति सःsālokyam upayāti saḥсоприсутствия достигает он
स-इन्द्रेषु च एव लोकेषुsa-indreṣu ca eva lokeṣuи в Индре-мирах
प्रतिष्ठां प्राप्नुते शुभाम्pratiṣṭhāṃ prāpnute śubhāmопору обретает благую
इह लोके यशः प्राप्यiha loke yaśaḥ prāpyaв этом мире славу обретя
शान्तपाप्मा प्रमोदतेśāntapāpmā pramodateсо утихшим грехом радуется
ततः संपद्यते अन्येषुtataḥ saṃpadyate anyeṣuзатем достигает в иных
लोकेषु अप्रतिमः सदाlokeṣu apratimaḥ sadāмирах несравненным всегда
अनावृतगतिः च एवanāvṛtagatiḥ ca evaбеспрепятственно ходящий
कामचारी भवति उतkāmacārī bhavati utaпо воле ходящий бывает
न च क्षरति तेभ्यः सःna ca kṣarati tebhyaḥ saḥи не отпадает от них он
शश्वत् च एव आप्नुते महत्śaśvat ca eva āpnute mahatвечно же обретает великое
सुवर्णम् अक्षयं दत्त्वाsuvarṇam akṣayaṃ dattvāзолото нетленное дав
लोकान् आप्नोति पुष्कलान्lokān āpnoti puṣkalānмиры обретает обильные
यः तु संजनयित्वा अग्निम्yaḥ tu saṃjanayitvā agnimкто же, возжегши огонь
आदित्योदयनं प्रतिādityodayanaṃ pratiк солнца восходу
दद्यात् वै व्रतम् उद्दिश्यdadyāt vai vratam uddiśyaдал бы, обет имея в виду
सर्वान् कामान् समश्नुतेsarvān kāmān samaśnuteвсе желания вкушает
अग्निः इति एव तत् प्राहुःagniḥ iti eva tat prāhuḥ«Агни» так то называют
प्रदानं वै सुखावहम्pradānaṃ vai sukhāvahamдаяние, счастье несущее
यथेष्टगुणसंपन्नंyatheṣṭaguṇasaṃpannaṃжелаемыми достоинствами полное
प्रवर्तकम् इति स्मृतम्pravartakam iti smṛtamпоспешествующим помянуто
अनुवाद

«У того безмрачные миры, идущего к высшему уделу; в небе царь-царством он помазуется, о Бхаргава. На восходе солнца наставшем, обрядом-мантрою предварённое даёт золото кто, дурной сон отвращает он. Даёт при едва-взошедшем кто, у того грех стряхивается; в полдень дающего золото губит грех ненаступивший. Даёт в западные сумерки кто золото, твёрдый в обете, — Брахмы-Ваю-Агни-Сомы соприсутствия достигает он. И в Индре-мирах опору обретает благую; в этом мире славу обретя, со утихшим грехом радуется. Затем достигает в иных мирах несравненным всегда; беспрепятственно ходящий, по воле ходящий бывает. И не отпадает от них он, вечно же обретает великое; золото нетленное дав, миры обретает обильные. Кто же, возжегши огонь, к солнца восходу дал бы, обет имея в виду, все желания вкушает. „Агни“ так то называют, даяние, счастье несущее, желаемыми достоинствами полное, поспешествующим помянуто».

संस्करण

1d33e86f82ff · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से