महाभारत
Good Conduct: The Source of Long Life, Fame, and Fortune (Part 1)13.107.119-125
12575 / 15823
महाभारत · 13.107.119-125
देवनागरी

शिरःस्नातो ऽथ कुर्वीत दैवं पित्र्यम् अथापि च ॥
नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ् जातो भवेन् नरः ॥
न प्रोष्ठपदयोः कार्यं तथाग्नेये च भारत ॥
दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यहं च विवर्जयेत् ॥
ज्योतिषे यानि चोक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत् ॥
प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणि कारयेत समाहितः ॥
उदङ्मुखो वा राजेन्द्र तथायुर् विन्दते महत् ॥
परिवादं न च ब्रूयात् परेषाम् आत्मनस् तथा ॥
परिवादो न धर्माय प्रोच्यते भरतर्षभ ॥
वर्जयेद् व्यङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरोत्तम ॥
समार्षां व्यङ्गितां चैव मातुः स्वकुलजां तथा ॥
वृद्धां प्रव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम् ॥
तथातिकृष्णवर्णां च वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत् ॥
अयोनिं च वियोनिं च न गच्छेत विचक्षणः ॥
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न त्वम् आवोढुम् अर्हसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śiraḥsnāto 'tha kurvīta daivaṃ pitryam athāpi ca ||
nakṣatre na ca kurvīta yasmiñ jāto bhaven naraḥ ||
na proṣṭhapadayoḥ kāryaṃ tathāgneye ca bhārata ||
dāruṇeṣu ca sarveṣu pratyahaṃ ca vivarjayet ||
jyotiṣe yāni coktāni tāni sarvāṇi varjayet ||
prāṅmukhaḥ śmaśrukarmāṇi kārayeta samāhitaḥ ||
udaṅmukho vā rājendra tathāyur vindate mahat ||
parivādaṃ na ca brūyāt pareṣām ātmanas tathā ||
parivādo na dharmāya procyate bharatarṣabha ||
varjayed vyaṅginīṃ nārīṃ tathā kanyāṃ narottama ||
samārṣāṃ vyaṅgitāṃ caiva mātuḥ svakulajāṃ tathā ||
vṛddhāṃ pravrajitāṃ caiva tathaiva ca pativratām ||
tathātikṛṣṇavarṇāṃ ca varṇotkṛṣṭāṃ ca varjayet ||
ayoniṃ ca viyoniṃ ca na gaccheta vicakṣaṇaḥ ||
piṅgalāṃ kuṣṭhinīṃ nārīṃ na tvam āvoḍhum arhasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शिरःस्नातः अथ कुर्वीतśiraḥsnātaḥ atha kurvītaголову омыв, затем да творит
दैवं पित्र्यम् अथ अपि चdaivaṃ pitryam atha api caбогам, предкам также
नक्षत्रे न च कुर्वीतnakṣatre na ca kurvītaв накшатре да не творит
यस्मिन् जातः भवेत् नरःyasmin jātaḥ bhavet naraḥв какой рождён был человек
दारुणेषु च सर्वेषुdāruṇeṣu ca sarveṣuв грозных накшатрах всех
प्रत्यहं च विवर्जयेत्pratyahaṃ ca vivarjayetи ежедневно да избегает
ज्योतिषे यानि च उक्तानिjyotiṣe yāni ca uktāniв астрологии что сказаны
तानि सर्वाणि वर्जयेत्tāni sarvāṇi varjayetте все да избегает
प्राङ्मुखः श्मश्रुकर्माणिprāṅmukhaḥ śmaśrukarmāṇiк востоку лицом, бороды-дела
कारयेत समाहितःkārayeta samāhitaḥда совершает, сосредоточенный
उदङ्मुखः वा राजेन्द्रudaṅmukhaḥ vā rājendraили к северу лицом, о царь
तथा आयुः विन्दते महत्tathā āyuḥ vindate mahatтак жизни обретает долгой
परिवादं न च ब्रूयात्parivādaṃ na ca brūyātпоношения да не говорит
परेषाम् आत्मनः तथाpareṣām ātmanaḥ tathāо других, о себе также
परिवादः न धर्मायparivādaḥ na dharmāyaпоношение не к дхарме
प्रोच्यते भरतर्षभprocyate bharatarṣabhaговорится, о бык Бхаратов
वर्जयेत् व्यङ्गिनीं नारींvarjayet vyaṅginīṃ nārīṃда избегает увечной женщины
तथा कन्यां नरोत्तमtathā kanyāṃ narottamaтак и увечной девы, о лучший из людей
समार्षां व्यङ्गितां च एवsamārṣāṃ vyaṅgitāṃ ca evaиз того же рода, увечную
मातुः स्वकुलजां तथाmātuḥ svakulajāṃ tathāиз материнского своего рода также
वृद्धां प्रव्रजितां च एवvṛddhāṃ pravrajitāṃ ca evaстарую, отрёкшуюся
तथा एव च पतिव्रताम्tathā eva ca pativratāmи верную другому мужу
तथा अतिकृष्णवर्णां चtathā atikṛṣṇavarṇāṃ caтак и слишком-черноцветную
वर्णोत्कृष्टां च वर्जयेत्varṇotkṛṣṭāṃ ca varjayetи высшей варны да избегает
अयोनिं च वियोनिं चayoniṃ ca viyoniṃ caс безлонной и иноприродной
न गच्छेत विचक्षणःna gaccheta vicakṣaṇaḥда не сходится мудрый
पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारींpiṅgalāṃ kuṣṭhinīṃ nārīṃрыжую, прокажённую женщину
न त्वम् आवोढुम् अर्हसिna tvam āvoḍhum arhasiне тебе брать подобает
अनुवाद

«Голову омыв, затем да творит богам, предкам также; в накшатре да не творит, в какой рождён был человек. В грозных накшатрах всех и ежедневно да избегает; в астрологии что сказаны, те все да избегает. К востоку лицом бороды-дела да совершает, сосредоточенный, или к северу лицом, о царь, — так жизни обретает долгой. Поношения да не говорит о других, о себе также; поношение не к дхарме говорится, о бык Бхаратов. Да избегает увечной женщины, так и увечной девы, о лучший из людей, из того же рода, увечной, из материнского своего рода также. Старую, отрёкшуюся, и верную другому мужу, так и слишком-черноцветную, и высшей варны да избегает. С безлонной и иноприродной да не сходится мудрый; рыжую, прокажённую женщину не тебе брать подобает».

संस्करण

c04f165e5fd8 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:50:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से