महाभारत
The funerals, the drowning of Dvārakā, and Arjuna's failing power16.8.51-55
15778 / 15823
महाभारत · 16.8.51-55
देवनागरी

तथोक्तास् तेन वीरेण कदर्थीकृत्य तद् वचः ॥
अभिपेतुर् जनं मूढा वार्यमाणाः पुनः पुनः ॥
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं महत् ॥
आरोपयितुम् आरेभे यत्नाद् इव कथं चन ॥
चकार सज्यं कृच्छ्रेण संभ्रमे तुमुले सति ॥
चिन्तयाम् आस चास्त्राणि न च सस्मार तान्य् अपि ॥
वैकृत्यं तन् महद् दृष्ट्वा भुजवीर्ये तथा युधि ॥
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद् व्रीडितो ऽभवत् ॥
वृष्णियोधाश् च ते सर्वे गजाश्वरथयायिनः ॥
न शेकुर् आवर्तयितुं ह्रियमाणं च तं जनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tathoktās tena vīreṇa kadarthīkṛtya tad vacaḥ ||
abhipetur janaṃ mūḍhā vāryamāṇāḥ punaḥ punaḥ ||
tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ mahat ||
āropayitum ārebhe yatnād iva kathaṃ cana ||
cakāra sajyaṃ kṛcchreṇa saṃbhrame tumule sati ||
cintayām āsa cāstrāṇi na ca sasmāra tāny api ||
vaikṛtyaṃ tan mahad dṛṣṭvā bhujavīrye tathā yudhi ||
divyānāṃ ca mahāstrāṇāṃ vināśād vrīḍito 'bhavat ||
vṛṣṇiyodhāś ca te sarve gajāśvarathayāyinaḥ ||
na śekur āvartayituṃ hriyamāṇaṃ ca taṃ janam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथोक्तास् तेन वीरेणtathoktās tena vīreṇaby them
कदर्थीकृत्य तद् वचःkadarthīkṛtya tad vacaḥaddressed; spoken to
अभिपेतुर् जनं मूढाःabhipetur janaṃ mūḍhāḥthat
वार्यमाणाः पुनः पुनःvāryamāṇāḥ punaḥ punaḥby the hero
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यम्tato 'rjuno dhanur divyamthat
गाण्डीवम् अजरं महत्gāṇḍīvam ajaraṃ mahatword
आरोपयितुम् आरेभेāropayitum ārebhedisregarding; scorning
यत्नाद् इव कथं चनyatnād iva kathaṃ canaupon the people
चकार सज्यं कृच्छ्रेणcakāra sajyaṃ kṛcchreṇarushed; fell upon
संभ्रमे तुमुले सतिsaṃbhrame tumule satithe fools
चिन्तयाम् आस चास्त्राणिcintayām āsa cāstrāṇiwith weapons raised
न च सस्मार तान्य् अपिna ca sasmāra tāny apithen
वैकृत्यं तन् महद् दृष्ट्वाvaikṛtyaṃ tan mahad dṛṣṭvādrawn; strung
भुजवीर्ये तथा युधिbhujavīrye tathā yudhiGandiva
दिव्यानां च महास्त्राणाम्divyānāṃ ca mahāstrāṇāmcould not
विनाशाद् व्रीडितो ऽभवत्vināśād vrīḍito 'bhavatPartha
वृष्णियोधाश् च ते सर्वेvṛṣṇiyodhāś ca te sarvethe bow
गजाश्वरथयायिनःgajāśvarathayāyinaḥto draw; to string
न शेकुर् आवर्तयितुम्na śekur āvartayitumas before; as of old
ह्रियमाणं च तं जनम्hriyamāṇaṃ ca taṃ janamweapon
अनुवाद

Scorning the hero's words, the fools rushed upon the people with weapons raised. Then Partha strove to draw Gandiva — but could no longer draw the bow as he once had.

संस्करण

38be17984c7f · प्रकाशित 21 जून 2026, 1:35:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से