कर्मणामानुपूर्व्यं च प्रारम्भो होत्रमेव च । होतुर्भक्षो यथार्चापि प्रथमा कस्य कारिता
कथं च भगवान्विष्णुः साहाय्यं केन कीदृशम् । अमरैर्वा कृतं यच्च तद्भवान्वक्तुमर्हति
देवलोकं परित्यज्य कथंमर्त्यमुपागतः । गार्हपत्यं च विधिना अन्वाहार्यं च दक्षिणम्
अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव तथा स्रुवम् । प्रोक्षणीयं स्रुचं चैव आवभृथ्यं तथैव च
अग्नींश्च यथा चक्रे हव्यभागवहान्हि वै । हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे क्रव्यादांश्च पितॄनपि
भागार्थं यज्ञविधिना ये यज्ञा यज्ञकर्मणि । यूपान्समित्कुशं सोमं पवित्रं परिधीनपि
यज्ञियानि च द्रव्याणि यथा ब्रह्मा चकार ह । विबभ्राज पुरा यश्च पारमेष्ठ्येन कर्मणा
क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च । मुहूर्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरस्तथा
ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं पुरा । आयुः क्षेत्राण्यपचयं लक्षणं रूपसौष्ठवम्
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो वर्णास्त्रयो गुणाः
karmaṇāmānupūrvyaṃ ca prārambho hotrameva ca | hoturbhakṣo yathārcāpi prathamā kasya kāritā
kathaṃ ca bhagavānviṣṇuḥ sāhāyyaṃ kena kīdṛśam | amarairvā kṛtaṃ yacca tadbhavānvaktumarhati
devalokaṃ parityajya kathaṃmartyamupāgataḥ | gārhapatyaṃ ca vidhinā anvāhāryaṃ ca dakṣiṇam
agnimāhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva tathā sruvam | prokṣaṇīyaṃ srucaṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca
agnīṃśca yathā cakre havyabhāgavahānhi vai | havyādāṃśca surāṃścakre kravyādāṃśca pitṝnapi
bhāgārthaṃ yajñavidhinā ye yajñā yajñakarmaṇi | yūpānsamitkuśaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīnapi
yajñiyāni ca dravyāṇi yathā brahmā cakāra ha | vibabhrāja purā yaśca pārameṣṭhyena karmaṇā
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāśca kalāstraikālyameva ca | muhūrtāstithayo māsā dinaṃ saṃvatsarastathā
ṛtavaḥ kālayogāśca pramāṇaṃ trividhaṃ purā | āyuḥ kṣetrāṇyapacayaṃ lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam
trayo varṇāstrayo lokāstraividyaṃ pāvakāstrayaḥ | traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo varṇāstrayo guṇāḥ
«…порядок дел и начало, самая хотра; вкушение хотара и как совершено первое почитание — и кому? И как владыка Вишну [оказал] помощь, чем и какую? И что сделано бессмертными — то сказать изволь. Как, покинув мир богов, пришёл он к смертным? Как по чину [устроены] гархапатья, анвахарья, южный огонь и ахавания, алтарь, срува, кропильная вода, сруча и омовение по окончании? Как сотворил он огни, несущих долю жертвы, и сделал богов вкушающими жертву, а праотцов — вкушающими сырую снедь, ради их доли по чину жертвы? Какие жертвы [бывают] в жертвенном деле? Столбы, дрова и кушу, сому, цедилку и ограды, жертвенные вещества — как сотворил их Брахма? Тот, кто некогда воссиял высочайшим делом. Кшаны, нимеши, каштхи и калы, трёхвременье, мухурты, титхи, месяцы, день и год…»
242f94d4bbcd · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:26 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Перечисление обрядовой утвари идёт вперемешку с единицами времени. Для пураны это одно: и алтарь, и мгновение — части одного устроения.
Вопрос «кому совершено первое почитание» стоит отдельно. В жертве важно не только что делают, но и кого поминают первым; на этом сойдётся и весь дальнейший рассказ.