तदा क्रौञ्ची व्याधहतं स्वपतिं वीक्ष्य दुःखिता । विललाप भृशं दुःखान्मुञ्चन्ती रावमुच्चकैः
तदा मुनिः प्रकुपितो निषादं क्रौञ्चघातकम् । शशाप वार्युपस्पृश्य सरितः पावनं शुभम्
मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः । यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम्
तदा प्रबन्धं श्लोकस्य जातं मत्वा तु ते द्विजाः । ऊचुर्मुनिं प्रहृष्टास्ते शंसन्तः साधु साध्विति
स्वामिञ्छापोदिते वाक्ये भारती श्लोकमातनोत् । अत्यन्तं मोहनो जातः श्लोकोऽयं मुनिसत्तम
तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा बभूव वादवर्षभ । तस्मिन्काले समागत्य ब्रह्मा पुत्रैः समन्वितः
वचो जगाद वाल्मीकिं धन्योऽसि त्वं मुनीश्वर । भारती त्वन्मुखे स्थित्वा श्लोकत्वं समपद्यत
तस्माद्रामायणं रम्यं कुरुष्व मधुराक्षरम् । येन ते विमला कीर्तिराकल्पान्तं भविष्यति
धन्या सैव मुखे वाणी रामनाम्ना समन्विता । अन्या कामकथा नृणां जनयत्येव पातकम्
तस्मात्कुरुष्व रामस्य चरितं लोकविश्रुतम् । येन स्यात्पापिनां पापहानिरेव पदेपदे
इत्युक्त्वान्तर्दधे स्रष्टा सर्वदेवैः समन्वितः । ततः स चिन्तयामास कथं रामायणं भवेत्
तदा ध्यानपरो जातो नदीतीरे मनोरमे । तस्य चेतस्यथो रामः प्रादुर्भूतो मनोहरः
नीलोत्पलदलश्यामं रामं राजीवलोचनम् । निरीक्ष्य तस्य चरितं भूतं भावि भवच्च यत्
tadā krauñcī vyādhahataṃ svapatiṃ vīkṣya duḥkhitā | vilalāpa bhṛśaṃ duḥkhānmuñcantī rāvamuccakaiḥ
tadā muniḥ prakupito niṣādaṃ krauñcaghātakam | śaśāpa vāryupaspṛśya saritaḥ pāvanaṃ śubham
mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaḥ śāśvatīḥ samāḥ | yatkrauñcamithunādekamavadhīḥ kāmamohitam
tadā prabandhaṃ ślokasya jātaṃ matvā tu te dvijāḥ | ūcurmuniṃ prahṛṣṭāste śaṃsantaḥ sādhu sādhviti
svāmiñchāpodite vākye bhāratī ślokamātanot | atyantaṃ mohano jātaḥ śloko'yaṃ munisattama
tadā muniḥ prahṛṣṭātmā babhūva vādavarṣabha | tasminkāle samāgatya brahmā putraiḥ samanvitaḥ
vaco jagāda vālmīkiṃ dhanyo'si tvaṃ munīśvara | bhāratī tvanmukhe sthitvā ślokatvaṃ samapadyata
tasmādrāmāyaṇaṃ ramyaṃ kuruṣva madhurākṣaram | yena te vimalā kīrtirākalpāntaṃ bhaviṣyati
dhanyā saiva mukhe vāṇī rāmanāmnā samanvitā | anyā kāmakathā nṛṇāṃ janayatyeva pātakam
tasmātkuruṣva rāmasya caritaṃ lokaviśrutam | yena syātpāpināṃ pāpahānireva padepade
ityuktvāntardadhe sraṣṭā sarvadevaiḥ samanvitaḥ | tataḥ sa cintayāmāsa kathaṃ rāmāyaṇaṃ bhavet
tadā dhyānaparo jāto nadītīre manorame | tasya cetasyatho rāmaḥ prādurbhūto manoharaḥ
nīlotpaladalaśyāmaṃ rāmaṃ rājīvalocanam | nirīkṣya tasya caritaṃ bhūtaṃ bhāvi bhavacca yat
«…и чампака, и бакула, ковидара, курантака, где многие цветущие деревья в прекрасном лесу; оглашённый криком кукушек и гудением пчёл, всюду отрадный, с пленительной рощей. Там прекрасная пара краунчей, друг другу верная, взаимно радостная, наслаждалась, пребывая в нежности. Тогда, подойдя, некий безжалостный охотник, падкий до вкуса мяса, убил одного из них, пленительного. Тогда краунчи, увидев своего супруга, убитого охотником, скорбная, сильно сетовала от скорби, издавая громкий крик. Тогда разгневанный мудрец, коснувшись воды реки, очищающей и благой, проклял нишаду, убийцу краунчи: „О нишада, да не обретёшь ты покоя на вечные годы, ибо из пары краунчей одного ты убил, охваченного любовью“. Тогда, сочтя, что случилось сложение шлоки, те дваждырождённые, обрадованные, сказали мудрецу, восклицая: „Прекрасно, прекрасно! О владыка, в слове, изречённом проклятием, Бхарати развернула шлоку; крайне чарующей стала эта шлока, о лучший из мудрецов“. Тогда мудрец стал с обрадованной душою, о бык среди говорящих. В то время, придя, Брахма с сыновьями сказал слово Вальмики: „Блажен ты, о владыка мудрецов: Бхарати, пребыв в твоих устах, обрела образ шлоки. Потому создай отрадную Рамаяну со сладкими слогами, дабы чистая слава твоя пребыла до конца кальпы. Блаженна та речь в устах, что соединена с именем Рамы; иная же любовная повесть у людей порождает лишь грех“.»
1452679cd6a2 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:48 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Первая шлока в мире рождается из проклятия — из жалости к птице, потерявшей пару. И слово «кама», за которым убили птицу, стоит в самом стихе. Брахма же переворачивает его: любовная повесть без имени Рамы родит только грех, а та же скорбь, обращённая к Раме, родит поэму на всю кальпу.