पद्मपुराण
The Rite of Purāṇic Divination and the Release of Vibhīṣaṇa5.103.54-64
3249 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.103.54-64
देवनागरी

भविष्यं चोपसंज्ञानि त्वन्यानि च विवर्जयेत् । विमुच्य पुस्तकं रत्नपीठे निक्षिप्य संस्कृतम् । धौतवस्त्रधरः स्नात्वा शुचिरक्रोधनोऽज्वरः । आदावात्मानमभ्यर्च्य कृत्वा सङ्कल्पमेव च
अङ्कुशं चाक्षसूत्रं च पाशं पुस्तकमेव च । धारयन्तीं सितां ध्यायेत्प्रसन्नास्यां सरस्वतीम्
गोक्षीरसदृशाकारं त्रिनेत्रं वृषवाहनम् । सहासवदनं शान्तं शुक्लाम्बरधरं शिवम्
हरिणं चाभयं चोर्ध्वबाहुयुग्मं किरीटिनम् । व्याख्यामुद्रां च दक्षेऽधो वामहस्ते वरप्रदम्
नानारत्नविभूषाढ्यं गिरिजार्धाम्बुजासनम् । बहुभिर्मुनिमुख्यैस्तु ध्यायमानपदाम्बुजम्
मूर्तिमद्भिस्तथा वेदैः स्तूयमानं पुराणकैः । अन्यैः समस्तलोकैश्च संसेवितपदाम्बुजम्
ध्यात्वैवं पूजकः सम्यगादौ पूजां समारभेत् । आपो वा इदमित्येतत्कलशस्याभिमन्त्रणम्
तज्जलं च गृहीत्वा च पात्रस्थमभिमन्त्रयेत् । तत्सद्ब्रह्मेति मन्त्रेण प्रशस्य प्रणवेन तु
आत्मानं सर्वपात्राणि तत आवाहयेदिति । यद्वागिति त्वृचेनैव भारती षोडशार्चनम्
पुरुषसूक्तेन वा कुर्याद् गायत्र्या वा समर्चयेत् । ओं नमो भगवते अमुक पुराणायेति पुराणमर्चयेत्
काण्डादिति हि मन्त्रेण दूर्वामानीय पूजयेत् । ओं नमो भगवत्यै दूर्वायै इति

लिप्यंतरण (IAST)

bhaviṣyaṃ copasaṃjñāni tvanyāni ca vivarjayet | vimucya pustakaṃ ratnapīṭhe nikṣipya saṃskṛtam | dhautavastradharaḥ snātvā śucirakrodhano'jvaraḥ | ādāvātmānamabhyarcya kṛtvā saṅkalpameva ca
aṅkuśaṃ cākṣasūtraṃ ca pāśaṃ pustakameva ca | dhārayantīṃ sitāṃ dhyāyetprasannāsyāṃ sarasvatīm
gokṣīrasadṛśākāraṃ trinetraṃ vṛṣavāhanam | sahāsavadanaṃ śāntaṃ śuklāmbaradharaṃ śivam
hariṇaṃ cābhayaṃ cordhvabāhuyugmaṃ kirīṭinam | vyākhyāmudrāṃ ca dakṣe'dho vāmahaste varapradam
nānāratnavibhūṣāḍhyaṃ girijārdhāmbujāsanam | bahubhirmunimukhyaistu dhyāyamānapadāmbujam
mūrtimadbhistathā vedaiḥ stūyamānaṃ purāṇakaiḥ | anyaiḥ samastalokaiśca saṃsevitapadāmbujam
dhyātvaivaṃ pūjakaḥ samyagādau pūjāṃ samārabhet | āpo vā idamityetatkalaśasyābhimantraṇam
tajjalaṃ ca gṛhītvā ca pātrasthamabhimantrayet | tatsadbrahmeti mantreṇa praśasya praṇavena tu
ātmānaṃ sarvapātrāṇi tata āvāhayediti | yadvāgiti tvṛcenaiva bhāratī ṣoḍaśārcanam
puruṣasūktena vā kuryād gāyatryā vā samarcayet | oṃ namo bhagavate amuka purāṇāyeti purāṇamarcayet
kāṇḍāditi hi mantreṇa dūrvāmānīya pūjayet | oṃ namo bhagavatyai dūrvāyai iti

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भविष्यम्-च-उपसंज्ञानिbhaviṣyam-ca-upasaṃjñāniБхавишья и носящие приставку
तु-अन्यानि-च-विवर्जयेत्tu-anyāni-ca-vivarjayetи прочие да отвергнет
विमुच्य-पुस्तकम्-रत्न-पीठेvimucya-pustakam-ratna-pīṭheразвязав книгу, на самоцветное сиденье
निक्षिप्य-संस्कृतम्-धौतnikṣipya-saṃskṛtam-dhautaположив, освящённую; в мытой
वस्त्र-धरः-स्नात्वा-शुचिःvastra-dharaḥ-snātvā-śuciḥодежде, омывшись, чистый
अक्रोधनः-अज्वरः-आदौakrodhanaḥ-ajvaraḥ-ādauнегневливый, без жара, сперва
आत्मानम्-अभ्यर्च्य-कृत्वाātmānam-abhyarcya-kṛtvāсебя почтив, совершив
सङ्कल्पम्-एव-च-अङ्कुशम्saṅkalpam-eva-ca-aṅkuśamи обет; стрекало
च-अक्ष-सूत्रम्-च-पाशम्ca-akṣa-sūtram-ca-pāśamи чётки, и петлю
पुस्तकम्-एव-च-धारयन्तीम्pustakam-eva-ca-dhārayantīmи книгу держащую
सिताम्-ध्यायेत्-प्रसन्न-आस्याम्sitām-dhyāyet-prasanna-āsyāmбелую да созерцает, с ясным лицом
सरस्वतीम्-गो-क्षीर-सदृशsarasvatīm-go-kṣīra-sadṛśaСарасвати; подобного коровьему молоку
आकारम्-त्रि-नेत्रम्-वृष-वाहनम्ākāram-tri-netram-vṛṣa-vāhanamобликом, трёхокого, на быке ездящего
स-हास-वदनम्-शान्तम्sa-hāsa-vadanam-śāntamс улыбкою на лице, умиротворённого
शुक्ल-अम्बर-धरम्-शिवम्śukla-ambara-dharam-śivamв белых одеждах, Шиву
हरिणम्-च-अभयम्-चhariṇam-ca-abhayam-caлань и бесстрашие
ऊर्ध्व-बाहु-युग्मम्-किरीटिनम्ūrdhva-bāhu-yugmam-kirīṭinamс парою поднятых рук, в венце
व्याख्या-मुद्राम्-च-दक्षे-अधःvyākhyā-mudrām-ca-dakṣe-adhaḥи знак толкования в правой внизу
वाम-हस्ते-वर-प्रदम्vāma-haste-vara-pradamв левой руке дарующего благо
नाना-रत्न-विभूषा-आढ्यम्nānā-ratna-vibhūṣā-āḍhyamбогатого разными самоцветными уборами
गिरिजा-अर्ध-अम्बुज-आसनम्girijā-ardha-ambuja-āsanamс Дочерью гор — половиною лотосного сиденья
बहुभिः-मुनि-मुख्यैः-तुbahubhiḥ-muni-mukhyaiḥ-tuмногими первыми из мудрецов
ध्यायमान-पद-अम्बुजम्dhyāyamāna-pada-ambujamчьи лотосы стоп созерцаемы
मूर्ति-मद्भिः-तथा-वेदैःmūrti-madbhiḥ-tathā-vedaiḥвоплощёнными Ведами
स्तूयमानम्-पुराणकैःstūyamānam-purāṇakaiḥвосхваляемого и пуранами
अन्यैः-समस्त-लोकैः-चanyaiḥ-samasta-lokaiḥ-caи всеми прочими мирами
संसेवित-पद-अम्बुजम्saṃsevita-pada-ambujamчьи лотосы стоп чтимы
ध्यात्वा-एवम्-पूजकः-सम्यक्dhyātvā-evam-pūjakaḥ-samyakтак созерцав, жрец как должно
आदौ-पूजाम्-समारभेत्ādau-pūjām-samārabhetсперва да начнёт поклонение
आपः-वा-इदम्-इति-एतत्āpaḥ-vā-idam-iti-etat«воды ли это» — вот
कलशस्य-अभिमन्त्रणम्kalaśasya-abhimantraṇamосвящение кувшина
तत्-जलम्-च-गृहीत्वा-चtat-jalam-ca-gṛhītvā-caи ту воду взяв
पात्र-स्थम्-अभिमन्त्रयेत्pātra-stham-abhimantrayetв сосуде находящуюся, да освятит
तत्-सत्-ब्रह्म-इति-मन्त्रेणtat-sat-brahma-iti-mantreṇaмантрою «то сущее Брахман»
प्रशस्य-प्रणवेन-तुpraśasya-praṇavena-tuвосхвалив пранавою
आत्मानम्-सर्व-पात्राणिātmānam-sarva-pātrāṇiсебя и все сосуды
ततः-आवाहयेत्-इतिtataḥ-āvāhayet-itiзатем да призовёт
यत्-वाक्-इति-तु-ऋचेन-एवyat-vāk-iti-tu-ṛcena-evaстихом «что речь»
भारती-षोडश-अर्चनम्bhāratī-ṣoḍaśa-arcanamБхарати — шестнадцатичастное поклонение
पुरुष-सूक्तेन-वा-कुर्यात्puruṣa-sūktena-vā-kuryātили Пуруша-суктою да совершит
गायत्र्या-वा-समर्चयेत्gāyatryā-vā-samarcayetили Гаятри да почтит
ओम्-नमः-भगवते-अमुकom-namaḥ-bhagavate-amuka«ом, поклон владыке, такой-то
पुराणाय-इति-पुराणम्-अर्चयेत्purāṇāya-iti-purāṇam-arcayetпуране» — так да чтит пурану
काण्डात्-इति-हि-मन्त्रेणkāṇḍāt-iti-hi-mantreṇaмантрою «от стебля»
दूर्वाम्-आनीय-पूजयेत्dūrvām-ānīya-pūjayetтраву дурву принеся, да почтит
ओम्-नमः-भगवत्यै-दूर्वायै-इतिom-namaḥ-bhagavatyai-dūrvāyai-iti«ом, поклон владычице дурве» — так
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
अनुवाद

«„…Бхавишья и носящие приставку и прочие — да отвергнет. Развязав книгу и положив освящённую на самоцветное сиденье, в мытой одежде, омывшись, чистый, негневливый, без жара, сперва почтив себя и совершив обет, — да созерцает белую Сарасвати с ясным лицом, держащую стрекало, чётки, петлю и книгу; Шиву, обликом подобного коровьему молоку, трёхокого, ездящего на быке, с улыбкою на лице, умиротворённого, в белых одеждах, с ланью и бесстрашием, с парою поднятых рук, в венце, со знаком толкования в правой внизу, в левой руке дарующего благо; богатого разными самоцветными уборами, с Дочерью гор — половиною лотосного сиденья; чьи лотосы стоп созерцаемы многими первыми из мудрецов, восхваляемого воплощёнными Ведами и пуранами, чьи лотосы стоп чтимы всеми прочими мирами. Так созерцав, жрец сперва да начнёт поклонение как должно: „воды ли это“ — вот освящение кувшина; и ту воду, взяв, находящуюся в сосуде, да освятит мантрою „то сущее Брахман“, восхвалив пранавою. Себя и все сосуды затем да призовёт; стихом „что речь“ — Бхарати шестнадцатичастное поклонение; или Пуруша-суктою да совершит, или Гаятри да почтит. „Ом, поклон владыке, такой-то пуране“ — так да чтит пурану; мантрою „от стебля“, принеся траву дурву, да почтит: „Ом, поклон владычице дурве“.“»

संस्करण

a921522562ce · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से