पद्मपुराण
The Rite of Purāṇic Divination and the Release of Vibhīṣaṇa5.103.65-78
3250 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.103.65-78
देवनागरी

सलोकपालपूजा स्यादथ कन्यासमर्चनम् । वत्सरात्पञ्चकादूर्ध्वं दशवर्षादधः शुभाः
अनुत्पन्नर्तुर्वापि तां प्रयत्नेन पूजयेत् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपैर्दीपताम्बूलभूषणैः
पाठयेदप्यमुं मन्त्रं पूजकः कन्यकामिमाम्
सत्यं ब्रूहि प्रियं ब्रूहि भगवति सरस्वति नमस्ते नमस्त इति
गायत्र्यानुक्रमार्थात्तु दूर्वायुग्मं तु कारयेत् । सन्निधौ पुस्तकस्याधः सहस्रपरमेत्यृचा
दूर्वायुग्मत्रयं दद्यात्तस्या हस्ते विचक्षणः । सापि क्षिपेत्पुस्तसन्धौ शलाकात्रयमन्वनु
विसृज्यतां पुनर्दद्याच्छिवाभ्यां नम इत्यथ । पत्रयोर्मध्यमः श्लोकः कार्यसिद्धेर्हि सूचकः
पूर्वपत्रे समाप्तिः स्याच्छ्लोकस्य यदि राघव । परपत्रे पठेच्छ्लोकं विविच्यार्थमुदीरयेत्
शनैः शनैः पठेत्प्राज्ञो व्याख्यायेच्च शनैः शनैः । त्वरेह न हि कर्तव्या कुप्यति त्वरया तु गीः
घटिका वास्तुपादः स्यादत्वरा स्यात्ततोऽधिका । त्वरयेन्न च वक्तारं ज्ञातं व्यासमनुद्विजम्
विविच्य पाठं श्लोकस्य निश्चित्यार्थं च मानसे । प्रतीपं तन्न वक्तव्यं विविच्य रघुनन्दन
यदि युक्तमयुक्तं वा श्लोकमन्यं पठेदसौ । पुस्तकस्थं च हित्वैव पूजकः स द्विजो यदि
तत्तथैव हि विज्ञेयं विसंवादो न शस्यते । दैवागतो हि स श्लोको दैवं हि बलवत्तरम्
उपश्रुतिषु यद्वच्च नापराधो द्विजस्य तु । विस्मयो न च कर्तव्यो दैवस्य कुटिला गतिः

लिप्यंतरण (IAST)

salokapālapūjā syādatha kanyāsamarcanam | vatsarātpañcakādūrdhvaṃ daśavarṣādadhaḥ śubhāḥ
anutpannarturvāpi tāṃ prayatnena pūjayet | gandhapuṣpākṣatairdhūpairdīpatāmbūlabhūṣaṇaiḥ
pāṭhayedapyamuṃ mantraṃ pūjakaḥ kanyakāmimām
satyaṃ brūhi priyaṃ brūhi bhagavati sarasvati namaste namasta iti
gāyatryānukramārthāttu dūrvāyugmaṃ tu kārayet | sannidhau pustakasyādhaḥ sahasraparametyṛcā
dūrvāyugmatrayaṃ dadyāttasyā haste vicakṣaṇaḥ | sāpi kṣipetpustasandhau śalākātrayamanvanu
visṛjyatāṃ punardadyācchivābhyāṃ nama ityatha | patrayormadhyamaḥ ślokaḥ kāryasiddherhi sūcakaḥ
pūrvapatre samāptiḥ syācchlokasya yadi rāghava | parapatre paṭhecchlokaṃ vivicyārthamudīrayet
śanaiḥ śanaiḥ paṭhetprājño vyākhyāyecca śanaiḥ śanaiḥ | tvareha na hi kartavyā kupyati tvarayā tu gīḥ
ghaṭikā vāstupādaḥ syādatvarā syāttato'dhikā | tvarayenna ca vaktāraṃ jñātaṃ vyāsamanudvijam
vivicya pāṭhaṃ ślokasya niścityārthaṃ ca mānase | pratīpaṃ tanna vaktavyaṃ vivicya raghunandana
yadi yuktamayuktaṃ vā ślokamanyaṃ paṭhedasau | pustakasthaṃ ca hitvaiva pūjakaḥ sa dvijo yadi
tattathaiva hi vijñeyaṃ visaṃvādo na śasyate | daivāgato hi sa śloko daivaṃ hi balavattaram
upaśrutiṣu yadvacca nāparādho dvijasya tu | vismayo na ca kartavyo daivasya kuṭilā gatiḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स-लोक-पाल-पूजा-स्यात्sa-loka-pāla-pūjā-syātда будет поклонение с хранителями сторон
अथ-कन्या-समर्चनम्atha-kanyā-samarcanamзатем почитание девочки
वत्सरात्-पञ्चकात्-ऊर्ध्वम्vatsarāt-pañcakāt-ūrdhvamстарше пяти лет
दश-वर्षात्-अधः-शुभाःdaśa-varṣāt-adhaḥ-śubhāḥмоложе десяти лет — благие
अनुत्पन्न-ऋतुः-वा-अपिanutpanna-ṛtuḥ-vā-apiили же у которой не наступили месячные
ताम्-प्रयत्नेन-पूजयेत्tām-prayatnena-pūjayetту со тщанием да почтит
गन्ध-पुष्प-अक्षतैः-धूपैःgandha-puṣpa-akṣataiḥ-dhūpaiḥблаговониями, цветами, зёрнами, курениями
दीप-ताम्बूल-भूषणैःdīpa-tāmbūla-bhūṣaṇaiḥсветильником, бетелем, украшениями
पाठयेत्-अपि-अमुम्-मन्त्रम्pāṭhayet-api-amum-mantramда заставит прочесть эту мантру
पूजकः-कन्यकाम्-इमाम्pūjakaḥ-kanyakām-imāmжрец эту девочку
सत्यम्-ब्रूहि-प्रियम्-ब्रूहिsatyam-brūhi-priyam-brūhi«правду скажи, приятное скажи
भगवति-सरस्वतिbhagavati-sarasvatiо владычица Сарасвати
नमः-ते-नमः-ते-इतिnamaḥ-te-namaḥ-te-itiпоклон тебе, поклон тебе» — так
गायत्र्या-अनुक्रम-अर्थात्-तुgāyatryā-anukrama-arthāt-tuпо порядку Гаятри
दूर्वा-युग्मम्-तु-कारयेत्dūrvā-yugmam-tu-kārayetдвойку дурвы да велит сделать
सन्निधौ-पुस्तकस्य-अधःsannidhau-pustakasya-adhaḥблиз книги, внизу
सहस्र-परमा-इति-ऋचाsahasra-paramā-iti-ṛcāстихом «тысячекратно высшие»
दूर्वा-युग्म-त्रयम्-दद्यात्dūrvā-yugma-trayam-dadyātтри двойки дурвы да подаст
तस्याः-हस्ते-विचक्षणःtasyāḥ-haste-vicakṣaṇaḥей в руку, проницательный
सा-अपि-क्षिपेत्-पुस्त-सन्धौsā-api-kṣipet-pusta-sandhauи она да вложит в стык книги
शलाका-त्रयम्-अन्वनुśalākā-trayam-anvanuтри палочки одну за другой
विसृज्यताम्-पुनः-दद्यात्visṛjyatām-punaḥ-dadyātда будет отпущена; вновь да подаст
शिवाभ्याम्-नमः-इति-अथśivābhyām-namaḥ-iti-atha«двум Благим поклон» — так затем
पत्रयोः-मध्यमः-श्लोकःpatrayoḥ-madhyamaḥ-ślokaḥсредний стих между двух листов
कार्य-सिद्धेः-हि-सूचकःkārya-siddheḥ-hi-sūcakaḥуказатель исполнения дела
पूर्व-पत्रे-समाप्तिः-स्यात्pūrva-patre-samāptiḥ-syātесли на прежнем листе конец
श्लोकस्य-यदि-राघवślokasya-yadi-rāghavaстиха, о Рагхава
पर-पत्रे-पठेत्-श्लोकम्para-patre-paṭhet-ślokamна следующем листе да прочтёт стих
विविच्य-अर्थम्-उदीरयेत्vivicya-artham-udīrayetразобрав, да изложит смысл
शनैः-शनैः-पठेत्-प्राज्ञःśanaiḥ-śanaiḥ-paṭhet-prājñaḥмедленно, медленно да читает мудрый
व्याख्यायेत्-च-शनैः-शनैःvyākhyāyet-ca-śanaiḥ-śanaiḥи толкует медленно, медленно
त्वरा-इह-न-हि-कर्तव्याtvarā-iha-na-hi-kartavyāспешки здесь творить не должно
कुप्यति-त्वरया-तु-गीःkupyati-tvarayā-tu-gīḥот спешки гневается Речь
घटिका-वास्तु-पादः-स्यात्ghaṭikā-vāstu-pādaḥ-syātгхатика да будет четвертью основы
अत्वरा-स्यात्-ततः-अधिकाatvarā-syāt-tataḥ-adhikāнеспешность да будет больше того
त्वरयेत्-न-च-वक्तारम्tvarayet-na-ca-vaktāramи да не торопит говорящего
ज्ञातम्-व्यासम्-अनुद्विजम्jñātam-vyāsam-anudvijamзнаемого Вьясу, не тревожа
विविच्य-पाठम्-श्लोकस्यvivicya-pāṭham-ślokasyaразобрав чтение стиха
निश्चित्य-अर्थम्-च-मानसेniścitya-artham-ca-mānaseи определив смысл в уме
प्रतीपम्-तत्-न-वक्तव्यम्pratīpam-tat-na-vaktavyamпротивное тому не должно говорить
विविच्य-रघु-नन्दनvivicya-raghu-nandanaразобрав, о отрада Рагху
यदि-युक्तम्-अयुक्तम्-वाyadi-yuktam-ayuktam-vāподобающий или неподобающий
श्लोकम्-अन्यम्-पठेत्-असौślokam-anyam-paṭhet-asauиной стих прочтёт он
पुस्तक-स्थम्-च-हित्वा-एवpustaka-stham-ca-hitvā-evaи оставив тот, что в книге
पूजकः-सः-द्विजः-यदिpūjakaḥ-saḥ-dvijaḥ-yadiесли тот жрец — дваждырождённый
तत्-तथा-एव-हि-विज्ञेयम्tat-tathā-eva-hi-vijñeyamто так и должно принимать
विसंवादः-न-शस्यतेvisaṃvādaḥ-na-śasyateпрекословие не одобряется
दैव-आगतः-हि-सः-श्लोकःdaiva-āgataḥ-hi-saḥ-ślokaḥведь тот стих пришёл от судьбы
दैवम्-हि-बलवत्तरम्daivam-hi-balavattaramсудьба же сильнее
उपश्रुतिषु-यत्-वत्-चupaśrutiṣu-yat-vat-caкак и при подслушивании
न-अपराधः-द्विजस्य-तुna-aparādhaḥ-dvijasya-tuнет вины дваждырождённого
विस्मयः-न-च-कर्तव्यःvismayaḥ-na-ca-kartavyaḥи не должно изумляться
दैवस्य-कुटिला-गतिःdaivasya-kuṭilā-gatiḥизвилист ход судьбы
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
अनुवाद

«„Да будет поклонение с хранителями сторон, затем почитание девочки: благие — старше пяти лет и моложе десяти, или же у которой не наступили месячные; ту со тщанием да почтит благовониями, цветами, зёрнами, курениями, светильником, бетелем и украшениями. И да заставит жрец эту девочку прочесть эту мантру: „Правду скажи, приятное скажи, о владычица Сарасвати; поклон тебе, поклон тебе“. По порядку Гаятри да велит сделать двойку дурвы близ книги, внизу; стихом „тысячекратно высшие“ проницательный да подаст ей в руку три двойки дурвы, и она да вложит в стык книги три палочки одну за другой. Да будет она отпущена; вновь да подаст: „Двум Благим поклон“. Средний стих между двух листов — указатель исполнения дела. Если на прежнем листе конец стиха, о Рагхава, — на следующем листе да прочтёт стих и, разобрав, да изложит смысл. Медленно, медленно да читает мудрый и толкует медленно, медленно: спешки здесь творить не должно — от спешки гневается Речь. Гхатика да будет четвертью основы, неспешность да будет больше того; и да не торопит он говорящего, не тревожа знаемого Вьясу. Разобрав чтение стиха и определив смысл в уме, противного тому не должно говорить, о отрада Рагху. Если он прочтёт иной стих, подобающий или неподобающий, оставив тот, что в книге, — если тот жрец дваждырождённый, то так и должно принимать: прекословие не одобряется, ведь тот стих пришёл от судьбы, а судьба сильнее. Как и при подслушивании, нет вины дваждырождённого; и не должно изумляться: извилист ход судьбы“.»

संस्करण

b8549a0d640f · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:50 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से