पद्मपुराण
The Glory of the Name and the Thousand Names of Viṣṇu6.71.85-96
3871 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.71.85-96

महादेव उवाच

देवनागरी

लभन्तेऽभिमतां सिद्धिं सर्वेऽभ्यर्च्य वरप्रदम् । त्वं जन्ममृत्युरहितः स्वयम्भूः सर्वशक्तिमान्
सदा ध्यायसि किं स्वामिन्दिग्वासा मदनान्तकः । तपश्चरसि कस्मात्त्वं जटिलो भस्मधूसरः
किं वा जपसि देवेश परं कौतूहलं हि मे । अनुग्राह्या यदा तेऽस्मि तत्त्वं कथय सुव्रत
नेदं कस्यापि कथितं गोपनीयमिदं मम । पुरा सत्ययुगे देवि विशुद्धमतयोऽखिलाः ॥ यजन्ति विष्णुमेवैकं ज्ञात्वा सर्वेश्वरेश्वरम्
प्रयान्ति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकीं प्रिये । यां न प्राप्ताः सुराः सर्वे ऋषयः क्लेशसंयुताः
ते तां गतिं प्रपद्यन्ते ये नामकृतनिश्चयाः । मन्मुखादपि संश्रुत्य देवा विष्णुबहिर्मुखाः
वेदैः पुराणैः सिद्धान्तैर्भिन्नैर्विभ्रान्तचेतसः । तुलापुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मखैः ॥ वाराणसीप्रयागादितीर्थस्नानादिभिः प्रिये
गयाश्राद्धादिभिः पित्र्यैर्वेदपाठादिभिर्जपैः । तपोभिरुग्रैर्नियमैर्यमैर्भूतदयादिभिः
गुरुशुश्रूषणैः सेव्यैर्धर्मैर्वर्णाश्रमान्वितैः । ज्ञानध्यानादिभिः सम्यक्चरितैर्जन्मकोटिभिः
न यान्ति तत्परं श्रेयो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । सर्वभावैः समाश्रित्य पुराणपुरुषोत्तमम्
अनन्यगतयो मर्त्या भोगिनोऽपि परन्तप । ज्ञानवैराग्यरहिता ब्रह्मचर्यादिवर्जिताः
सर्वधर्मोज्झिता विष्णोर्नाममात्रैकजल्पिनः । सुखेन यां गतिं यान्ति न तां सर्वेऽपि धार्मिकाः

लिप्यंतरण (IAST)

labhante'bhimatāṃ siddhiṃ sarve'bhyarcya varapradam | tvaṃ janmamṛtyurahitaḥ svayambhūḥ sarvaśaktimān
sadā dhyāyasi kiṃ svāmindigvāsā madanāntakaḥ | tapaścarasi kasmāttvaṃ jaṭilo bhasmadhūsaraḥ
kiṃ vā japasi deveśa paraṃ kautūhalaṃ hi me | anugrāhyā yadā te'smi tattvaṃ kathaya suvrata
nedaṃ kasyāpi kathitaṃ gopanīyamidaṃ mama | purā satyayuge devi viśuddhamatayo'khilāḥ || yajanti viṣṇumevaikaṃ jñātvā sarveśvareśvaram
prayānti paramāmṛddhimaihikāmuṣmikīṃ priye | yāṃ na prāptāḥ surāḥ sarve ṛṣayaḥ kleśasaṃyutāḥ
te tāṃ gatiṃ prapadyante ye nāmakṛtaniścayāḥ | manmukhādapi saṃśrutya devā viṣṇubahirmukhāḥ
vedaiḥ purāṇaiḥ siddhāntairbhinnairvibhrāntacetasaḥ | tulāpuruṣadānādyairaśvamedhādibhirmakhaiḥ || vārāṇasīprayāgāditīrthasnānādibhiḥ priye
gayāśrāddhādibhiḥ pitryairvedapāṭhādibhirjapaiḥ | tapobhirugrairniyamairyamairbhūtadayādibhiḥ
guruśuśrūṣaṇaiḥ sevyairdharmairvarṇāśramānvitaiḥ | jñānadhyānādibhiḥ samyakcaritairjanmakoṭibhiḥ
na yānti tatparaṃ śreyo viṣṇuṃ sarveśvareśvaram | sarvabhāvaiḥ samāśritya purāṇapuruṣottamam
ananyagatayo martyā bhogino'pi parantapa | jñānavairāgyarahitā brahmacaryādivarjitāḥ
sarvadharmojjhitā viṣṇornāmamātraikajalpinaḥ | sukhena yāṃ gatiṃ yānti na tāṃ sarve'pi dhārmikāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
लभन्तेlabhanteобретают
अभिमताम्abhimatāmжеланное
सिद्धिम्siddhimсвершение
सर्वेsarveвсе
अभ्यर्च्यabhyarcyaпочтив
वर-प्रदम्vara-pradamдарующего благо
त्वम्tvamты
जन्म-मृत्यु-रहितःjanma-mṛtyu-rahitaḥлишённый рождения и смерти
स्वयम्-भूःsvayam-bhūḥсамосущий
सर्व-शक्ति-मान्sarva-śakti-mānвсесильный
सदाsadāвсегда
ध्यायसिdhyāyasiсозерцаешь
किम्kimчто
स्वामिन्svāminо господин
दिक्-वासाःdik-vāsāḥодетый сторонами света
मदन-अन्तकःmadana-antakaḥгубитель Маданы
तपःtapaḥподвижничество
चरसिcarasiсовершаешь
कस्मात्kasmātотчего
जटिलःjaṭilaḥв косицах
भस्म-धूसरःbhasma-dhūsaraḥсерый от пепла
वाили
जपसिjapasiповторяешь
देव-ईशdeva-īśaо владыка богов
परम्paramвеликое
कौतूहलम्kautūhalamлюбопытство
हिhiведь
मेmeу меня
अनुग्राह्याanugrāhyāдостойна милости
यदाyadāесли
तेteтебе
अस्मिasmiя есть
तत्त्वम्tattvamистину
कथयkathayaскажи
सु-व्रतsu-vrataо твёрдый в обетах
naне
इदम्idamэто
कस्यkasyaкому
अपिapiже
कथितम्kathitamсказано
गोपनीयम्gopanīyamхранимое втайне
ममmamaмоё
पुराpurāв древности
सत्य-युगेsatya-yugeв Сатья-югу
देविdeviо богиня
विशुद्ध-मतयःviśuddha-matayaḥс чистым разумением
अखिलाःakhilāḥвсе
यजन्तिyajantiчтили
विष्णुम्viṣṇumВишну
एवevaименно
एकम्ekamодного
ज्ञात्वाjñātvāпознав
सर्व-ईश्वर-ईश्वरम्sarva-īśvara-īśvaramвладыку всех владык
प्रयान्तिprayāntiидут
परमाम्paramāmвысшего
ऋद्धिम्ṛddhimизобилия
ऐहिक-आमुष्मिकीम्aihika-āmuṣmikīmздешнего и потустороннего
प्रियेpriyeо милая
याम्yāmкоторого
प्राप्ताःprāptāḥдостигли
सुराःsurāḥбоги
ऋषयःṛṣayaḥмудрецы
क्लेश-संयुताःkleśa-saṃyutāḥсопряжённые с тяготами
तेteони
ताम्tāmтой
गतिम्gatimучасти
प्रपद्यन्तेprapadyanteдостигают
येyeкто
नाम-कृत-निश्चयाःnāma-kṛta-niścayāḥутвердившиеся в имени
मत्-मुखात्mat-mukhātиз моих уст
संश्रुत्यsaṃśrutyaуслышав
देवाःdevāḥбоги
विष्णु-बहिर्-मुखाःviṣṇu-bahir-mukhāḥотвратившиеся от Вишну
वेदैःvedaiḥВедами
पुराणैःpurāṇaiḥпуранами
सिद्धान्तैःsiddhāntaiḥучениями
भिन्नैःbhinnaiḥразноречивыми
विभ्रान्त-चेतसःvibhrānta-cetasaḥсо смятённым сознанием
तुला-पुरुष-दान-आद्यैःtulā-puruṣa-dāna-ādyaiḥдарами вроде тулапуруши
अश्वमेध-आदिभिःaśvamedha-ādibhiḥашвамедхой и прочими
मखैःmakhaiḥжертвами
वाराणसी-प्रयाग-आदि-तीर्थ-स्नान-आदिभिःvārāṇasī-prayāga-ādi-tīrtha-snāna-ādibhiḥомовениями в Варанаси, Праяге и прочих святых местах
गया-श्राद्ध-आदिभिःgayā-śrāddha-ādibhiḥшраддхой в Гае и прочим
पित्र्यैःpitryaiḥобрядами предкам
वेद-पाठ-आदिभिःveda-pāṭha-ādibhiḥчтением Вед и прочим
जपैःjapaiḥповторениями
तपोभिःtapobhiḥподвигами
उग्रैःugraiḥсуровыми
नियमैःniyamaiḥобетами
यमैःyamaiḥвоздержаниями
भूत-दया-आदिभिःbhūta-dayā-ādibhiḥсостраданием к существам и прочим
गुरु-शुश्रूषणैःguru-śuśrūṣaṇaiḥслужением наставнику
सेव्यैःsevyaiḥнадлежащими
धर्मैःdharmaiḥдхармами
वर्ण-आश्रम-अन्वितैःvarṇa-āśrama-anvitaiḥсообразными варне и ашраму
ज्ञान-ध्यान-आदिभिःjñāna-dhyāna-ādibhiḥзнанием, созерцанием и прочим
सम्यक्samyakкак должно
चरितैःcaritaiḥисполненными
जन्म-कोटिभिःjanma-koṭibhiḥв коти рождений
यान्तिyāntiидут
तत्tatк тому
परम्paramвысшему
श्रेयःśreyaḥблагу
विष्णुम्viṣṇumВишну
सर्व-भावैःsarva-bhāvaiḥвсеми чувствами
समाश्रित्यsamāśrityaприбегнув
पुराण-पुरुष-उत्तमम्purāṇa-puruṣa-uttamamдревнего высшего Мужа
अनन्य-गतयःananya-gatayaḥне имеющие иного прибежища
मर्त्याःmartyāḥсмертные
भोगिनःbhoginaḥживущие в наслаждениях
परम्-तपparam-tapaо подвижник
ज्ञान-वैराग्य-रहिताःjñāna-vairāgya-rahitāḥлишённые знания и бесстрастия
ब्रह्म-चर्य-आदि-वर्जिताःbrahma-carya-ādi-varjitāḥлишённые воздержания и прочего
सर्व-धर्म-उज्झिताःsarva-dharma-ujjhitāḥоставившие все дхармы
विष्णोःviṣṇoḥВишну
नाम-मात्र-एक-जल्पिनःnāma-mātra-eka-jalpinaḥтвердящие одно лишь имя
सुखेनsukhenaлегко
याम्yāmк какой
गतिम्gatimучасти
ताम्tāmтой
अपिapiдаже
धार्मिकाःdhārmikāḥправедные
अनुवाद

«Все обретают желанное свершение, почтив тебя, дарующего благо. Ты лишён рождения и смерти, самосущий, всесильный. Что же ты созерцаешь всегда, о господин, одетый сторонами света, губитель Маданы? Отчего совершаешь ты подвижничество, в косицах, серый от пепла? Или что повторяешь ты, о владыка богов? Велико моё любопытство. Если я достойна твоей милости, скажи истину, о твёрдый в обетах». — «Это никому не сказано, это хранимое мною втайне. В древности, о богиня, в Сатья-югу все с чистым разумением чтили одного лишь Вишну, познав в нём владыку всех владык. Идут они к высшему изобилию, здешнему и потустороннему, о милая, — какого не достигли ни боги, ни мудрецы, сопряжённые с тяготами. Той участи достигают те, кто утвердился в имени, услышав его хотя бы из моих уст, — даже боги, отвратившиеся от Вишну. Со смятённым от Вед, пуран и разноречивых учений сознанием, дарами вроде тулапуруши, ашвамедхой и прочими жертвами, омовениями в Варанаси, Праяге и прочих святых местах, шраддхой в Гае и обрядами предкам, чтением Вед и повторениями, суровыми подвигами, обетами и воздержаниями, состраданием к существам, служением наставнику, надлежащими дхармами, сообразными варне и ашраму, знанием, созерцанием и всем, исполненным как должно в коти рождений, — не идут они к тому высшему благу, к Вишну, владыке всех владык. А смертные, всеми чувствами прибегнув к древнему высшему Мужу, не имеющие иного прибежища, — пусть живущие в наслаждениях, о подвижник, лишённые знания и бесстрастия, лишённые воздержания и прочего, оставившие все дхармы, твердящие одно лишь имя Вишну, — легко идут к той участи, к какой не идут и все праведные».

संस्करण

bd4c2e9a4ecd · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:56 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से