पद्मपुराण
The Yogasāra Hymn and the Release of the Piśācas6.127.141-150
4228 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.127.141-150
देवनागरी

नीलकण्ठेऽर्बुदे माघाद्रुद्रलोके महीयते । सर्वासां सरितां विप्र सङ्गमे मकरे रवौ ॥
स्नानेन सर्वकामानामवाप्तिर्जायते नृणाम् । माघस्तु प्राप्यते धन्यैः प्रयागे द्विजसत्तम ॥ अपुनर्भवदं तत्र सितासितजलं यतः ॥
गायन्ति देवाः सततं दिविष्ठा माघः प्रयागे किल नो भविष्यति । स्नानान्नरा यत्र न गर्भवेदनां पश्यन्ति तिष्ठन्ति च विष्णुसन्निधौ ॥
मज्जन्ति येऽपि त्र्यहमत्र मानवास्तीर्थे प्रयागे बहुपापकञ्चुकाः । व्रजन्ति ते नो निरयेषु धर्मिणः स्वर्गे शुभे चारु चरन्ति देववत् ॥
तीर्थैर्व्रतैर्दानतपोभिरध्वरैः सार्धं विधात्रा तुलया धृतं पुरः । माघे प्रयागस्य तयोर्द्वयोरभून्माघो गरीयानत एव सोऽधिकः ॥
वाताम्बुपर्णाशनदेहशोषणैस्तपोभिरुग्रैश्चिरकालसञ्चितैः । योगैश्च संयान्ति नरा न तां गतिं स्नानेन माघस्य हि यान्ति यां गतिम् ॥
स्नाताश्च ये मकरभास्करोदये तीर्थे प्रयागे सुरसन्धिसङ्गमे । तेषां गृहद्वारमलङ्करोति किं भृङ्गावलिः कुञ्जरकर्णताडिता ॥
यो राजसूयाद्धयमेधयज्ञतः स्नानात्फलं संप्रददाति चाधिकम् । पापानि सर्वाणि विलोप्य लीलया नूनं प्रयागः स कथं न सेव्यते ॥
अवन्तिविषये राजा वीरसेनोऽभवत्पुरा । नर्मदातीरमागत्य राजसूयं चकार सः ॥
षोडशैरश्वमेधैश्च स्वर्णवाटविराजितैः । स्वर्णभूषणयूपाढ्यैरीजे सोऽपि यथाविधि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

nīlakaṇṭhe'rbude māghādrudraloke mahīyate | sarvāsāṃ saritāṃ vipra saṅgame makare ravau ||
snānena sarvakāmānāmavāptirjāyate nṛṇām | māghastu prāpyate dhanyaiḥ prayāge dvijasattama || apunarbhavadaṃ tatra sitāsitajalaṃ yataḥ ||
gāyanti devāḥ satataṃ diviṣṭhā māghaḥ prayāge kila no bhaviṣyati | snānānnarā yatra na garbhavedanāṃ paśyanti tiṣṭhanti ca viṣṇusannidhau ||
majjanti ye'pi tryahamatra mānavāstīrthe prayāge bahupāpakañcukāḥ | vrajanti te no nirayeṣu dharmiṇaḥ svarge śubhe cāru caranti devavat ||
tīrthairvratairdānatapobhiradhvaraiḥ sārdhaṃ vidhātrā tulayā dhṛtaṃ puraḥ | māghe prayāgasya tayordvayorabhūnmāgho garīyānata eva so'dhikaḥ ||
vātāmbuparṇāśanadehaśoṣaṇaistapobhirugraiścirakālasañcitaiḥ | yogaiśca saṃyānti narā na tāṃ gatiṃ snānena māghasya hi yānti yāṃ gatim ||
snātāśca ye makarabhāskarodaye tīrthe prayāge surasandhisaṅgame | teṣāṃ gṛhadvāramalaṅkaroti kiṃ bhṛṅgāvaliḥ kuñjarakarṇatāḍitā ||
yo rājasūyāddhayamedhayajñataḥ snānātphalaṃ saṃpradadāti cādhikam | pāpāni sarvāṇi vilopya līlayā nūnaṃ prayāgaḥ sa kathaṃ na sevyate ||
avantiviṣaye rājā vīraseno'bhavatpurā | narmadātīramāgatya rājasūyaṃ cakāra saḥ ||
ṣoḍaśairaśvamedhaiśca svarṇavāṭavirājitaiḥ | svarṇabhūṣaṇayūpāḍhyairīje so'pi yathāvidhi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नीलकण्ठेnīlakaṇṭheв Нилакантхе
ऽर्बुदे'rbudeв Арбуде
माघाद्māghādот магхи
रुद्रrudraРудры
लोकेlokeв мире
महीयतेmahīyateвеличается
सर्वासांsarvāsāṃвсех
सरितांsaritāṃрек
विप्रvipraо брахман
सङ्गमेsaṅgameна слиянии
मकरेmakareв Макаре
रवौravauпри солнце
स्नानेनsnānenaомовением
सर्वsarvaвсех
कामानाम्kāmānāmжеланий
अवाप्तिर्avāptirобретение
जायतेjāyateбывает
नृणाम्nṛṇāmу людей
माघस्māghasмагха
तुtuже
प्राप्यतेprāpyateобретается
धन्यैःdhanyaiḥсчастливыми
प्रयागेprayāgeв Праяге
द्विजdvijaдваждырождённых
सत्तमsattamaо лучший
अपुनर्भवapunarbhavaневозвращение
दंdaṃдающая
तत्रtatraтам
सितासितsitāsitaбело-тёмная
जलंjalaṃвода
यतःyataḥибо
गायन्तिgāyantiпоют
देवाःdevāḥбоги
सततंsatataṃпостоянно
दिविष्ठाdiviṣṭhāна небе живущие
माघःmāghaḥмагха
प्रयागेprayāgeв Праяге
किलkilaведь
नोnoу нас
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет ли
स्नानान्snānānот омовения
नराnarāлюди
यत्रyatraгде
naне
गर्भgarbhaутробы
वेदनांvedanāṃмуку
पश्यन्तिpaśyantiвидят
तिष्ठन्तिtiṣṭhantiпребывают
caи
विष्णुviṣṇuВишну
सन्निधौsannidhauблиз
मज्जन्तिmajjantiпогружаются
येyeкоторые
ऽपि'piдаже
त्र्यहम्tryahamтри дня
अत्रatraздесь
मानवास्mānavāsлюди
तीर्थेtīrtheв тиртхе
प्रयागेprayāgeв Праяге
बहुbahuмногими
पापpāpaгрехами
कञ्चुकाःkañcukāḥодетые
व्रजन्तिvrajantiидут
तेteони
नोnoне
निरयेषुnirayeṣuв ады
धर्मिणःdharmiṇaḥправедные
स्वर्गेsvargeна небе
शुभेśubheблагом
चारुcāruпрекрасно
चरन्तिcarantiходят
देववत्devavatкак боги
तीर्थैर्tīrthairтиртхами
व्रतैर्vratairобетами
दानdānaдаяниями
तपोभिर्tapobhirподвигами
अध्वरैःadhvaraiḥжертвами
सार्धंsārdhaṃвместе
विधात्राvidhātrāТворцом
तुलयाtulayāна весах
धृतंdhṛtaṃвзвешено
पुरःpuraḥнекогда
माघेmāgheв магху
प्रयागस्यprayāgasyaПраяги
तयोर्tayorиз тех
द्वयोर्dvayorдвух
अभून्abhūnстал
माघोmāghoмагха
गरीयान्garīyānтяжелее
अतataоттого
एवevaже
सोsoон
ऽधिकः'dhikaḥпревосходнее
वातvātaветром
अम्बुambuводою
पर्णparṇaлистьями
अशनaśanaпитанием
देहdehaтела
शोषणैस्śoṣaṇaisиссушениями
तपोभिर्tapobhirподвигами
उग्रैश्ugraiśсуровыми
चिरकालcirakālaдолгое время
सञ्चितैःsañcitaiḥнакопленными
योगैश्yogaiśйогами
caи
संयान्तिsaṃyāntiдостигают
नराnarāлюди
naне
तांtāṃтой
गतिंgatiṃучасти
स्नानेनsnānenaомовением
माघस्यmāghasyaмагхи
हिhiведь
यान्तिyāntiдостигают
यांyāṃкакой
गतिम्gatimучасти
स्नाताश्snātāśомывшиеся
caи
येyeкоторые
मकरmakaraв Макаре
भास्करbhāskaraсолнца
उदयेudayeна восходе
तीर्थेtīrtheв тиртхе
प्रयागेprayāgeв Праяге
सुरsuraбогов
सन्धिsandhiсхождения
सङ्गमेsaṅgameна слиянии
तेषांteṣāṃих
गृहgṛhaдома
द्वारम्dvāramдверь
अलङ्करोतिalaṅkarotiукрашает
किंkiṃразве
भृङ्गbhṛṅgaпчёл
आवलिःāvaliḥчереда
कुञ्जरkuñjaraслона
कर्णkarṇaухом
ताडिताtāḍitāотгоняемая
योyoкоторый
राजसूयाद्rājasūyādраджасуи
धयमेधdhayamedhaашвамедхи
यज्ञतःyajñataḥжертвы
स्नानात्snānātот омовения
फलंphalaṃплод
संप्रददातिsaṃpradadātiдаёт
caи
अधिकम्adhikamбольший
पापानिpāpāniгрехи
सर्वाणिsarvāṇiвсе
विलोप्यvilopyaстерев
लीलयाlīlayāиграючи
नूनंnūnaṃвоистину
प्रयागःprayāgaḥПраяга
saта
कथंkathaṃкак же
naне
सेव्यतेsevyateпочитается
अवन्तिavantiАванти
विषयेviṣayeв стране
राजाrājāцарь
वीरसेनोvīrasenoВирасена
ऽभवत्'bhavatбыл
पुराpurāнекогда
नर्मदाnarmadāНармады
तीरम्tīramна берег
आगत्यāgatyaпридя
राजसूयंrājasūyaṃраджасую
चकारcakāraсовершил
सःsaḥон
षोडशैर्ṣoḍaśairшестнадцатью
अश्वमेधैश्aśvamedhaiśашвамедхами
caи
स्वर्णsvarṇaзолотою
वाटvāṭaоградой
विराजितैःvirājitaiḥукрашенными
स्वर्णsvarṇaзолотыми
भूषणbhūṣaṇaукрашениями
यूपyūpaсо столбами
आढ्यैर्āḍhyairбогатыми
ईजेījeпринёс жертву
सोsoон
ऽपि'piже
यथाविधिyathāvidhiпо уставу
अनुवाद

«В Нилакантхе и Арбуде от магхи величаются в мире Рудры; и на слиянии всех рек при солнце в Макаре, о брахман, омовением бывает у людей обретение всех желаний. Магха же обретается счастливыми в Праяге, о лучший из дваждырождённых, — ибо там бело-тёмная вода даёт невозвращение. Боги, живущие на небе, постоянно поют: „Будет ли и у нас магха в Праяге?“ — где люди от омовения не видят муки утробы и пребывают близ Вишну. И те люди, что погружаются здесь хоть три дня, в тиртхе Праяги, одетые многими грехами, не идут в ады: праведные, они прекрасно ходят по благому небу, как боги. Некогда Творец взвесил на весах магху в Праяге вместе с тиртхами, обетами, даяниями, подвигами и жертвами; и из тех двух магха оказался тяжелее — оттого он и превосходнее. Питаясь ветром, водою и листьями, иссушая тело, суровыми подвигами, долго накопленными, и йогами люди не достигают той участи, какой достигают омовением в магху. А у тех, кто омылся при восходе солнца в Макаре в тиртхе Праяги, на слиянии, где сходятся боги, — разве не украшает двери их домов череда пчёл, отгоняемая ухом слона? Та Праяга, что от омовения даёт плод больший, чем раджасуя и жертва-ашвамедха, играючи стирая все грехи, — как же ей не почитаться? В стране Аванти некогда был царь Вирасена; придя на берег Нармады, он совершил раджасую. И шестнадцатью ашвамедхами, украшенными золотою оградой и богатыми столбами с золотыми украшениями, он тоже принёс жертву по уставу».

संस्करण

5c45db9f0d1f · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:59 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से