विष्णुपुराण
Dhruva Attains His Station1.12.1-5
200 / 1027
विष्णुपुराण · 1.12.1-5
देवनागरी

निशम्यैतद् अशेषेण मैत्रेय नृपतेः सुतः निर्जगाम वनात् तस्मात् प्रणिपत्य स तान् ऋषीन् ।
कृतकृत्यम् इवात्मानं मन्यमानस् ततो द्विज मधुसंज्ञं महापुण्यं जगाम यमुनातटम् ।
पुनश् च मधुसंज्ञेन दैत्येनाधिष्ठितं यतः ततो मधुवनं नाम्ना ख्यातम् अत्र महीतले ।
हत्वा च लवणं रक्षो मधुपुत्रं महाबलम् शत्रुघ्नो मधुरां नाम पुरीं यत्र चकार वै ।
यत्र वै देवदेवस्य सांनिध्यं हरिमेधसः सर्वपापहरे तस्मिंस् तपस् तीर्थे चकार सः ।

लिप्यंतरण (IAST)

niśamyaitad aśeṣeṇa maitreya nṛpateḥ sutaḥ nirjagāma vanāt tasmāt praṇipatya sa tān ṛṣīn /
kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyamānas tato dvija madhusaṃjñaṃ mahāpuṇyaṃ jagāma yamunātaṭam /
punaś ca madhusaṃjñena daityenādhiṣṭhitaṃ yataḥ tato madhuvanaṃ nāmnā khyātam atra mahītale /
hatvā ca lavaṇaṃ rakṣo madhuputraṃ mahābalam śatrughno madhurāṃ nāma purīṃ yatra cakāra vai /
yatra vai devadevasya sāṃnidhyaṃ harimedhasaḥ sarvapāpahare tasmiṃs tapas tīrthe cakāra saḥ /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निशम्यniśamyaвыслушав
एतत्etatэто
अशेषेणaśeṣeṇaцеликом; без остатка
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
नृपतेःnṛpateḥу царя
सुतःsutaḥсын
निर्जगामnirjagāmaвышел; удалился
वनात्vanātиз леса
तस्मात्tasmātтого
प्रणिपत्यpraṇipatyaпоклонившись
सःsaḥон
तान्tānтем
ऋषीन्ṛṣīnмудрецам
कृत-कृत्यम्kṛta-kṛtyamисполнившим должное; достигшим цели
इवivaкак бы; словно
आत्मानम्ātmānamсебя
मन्यमानःmanyamānaḥпочитая; считая
ततःtataḥзатем
द्विजdvijaо дваждырождённый
मधु-संज्ञम्madhu-saṃjñamименуемый Мадху
महा-पुण्यम्mahā-puṇyamвесьма святой
जगामjagāmaпошёл; отправился
यमुना-तटम्yamunā-taṭamна берег Ямуны
पुनःpunaḥи опять; к тому же
caи
मधु-संज्ञेनmadhu-saṃjñenaименуемым Мадху
दैत्येनdaityenaдайтьей
अधिष्ठितम्adhiṣṭhitamзанято; обитаемо
यतःyataḥпоскольку
ततःtataḥпотому
मधुवनम्madhuvanamМадхуваном
नाम्नाnāmnāпо имени
ख्यातम्khyātamизвестно
अत्रatraздесь
मही-तलेmahī-taleна земле
हत्वाhatvāубив
caи
लवणम्lavaṇamЛавану
रक्षःrakṣaḥракшаса
मधु-पुत्रम्madhu-putramсына Мадху
महा-बलम्mahā-balamвесьма могучего
शत्रुघ्नःśatrughnaḥШатругхна
मधुराम्madhurāmМатхурой
नामnāmaпо имени
पुरीम्purīmгород
यत्रyatraгде
चकारcakāraсделал; основал
वैvaiпоистине
यत्रyatraгде
वैvaiпоистине
देव-देवस्यdeva-devasyaу бога богов
सांनिध्यम्sāṃnidhyamприсутствие; близость
हरि-मेधसःhari-medhasaḥчей разум — Хари
सर्व-पाप-हरेsarva-pāpa-hareуносящем всякий грех
तस्मिन्tasminв том
तपःtapaḥподвиг
तीर्थेtīrtheв святом месте; на переправе
चकारcakāraсовершал
सःsaḥон
अनुवाद

Выслушав это целиком, о Майтрея, царский сын поклонился тем мудрецам и вышел из того леса. И, почитая себя как бы уже достигшим цели, о дваждырождённый, отправился он на весьма святой берег Ямуны, именуемый Мадху. А поскольку место это было обитаемо дайтьей по имени Мадху, оно и известно на земле под именем Мадхувана; там же, убив могучего ракшаса Лавану, сына Мадху, Шатругхна основал город по имени Матхура. И в том святом месте, где присутствует бог богов и где уносится всякий грех, он совершал подвиг.

संस्करण

b93c33e198d9 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 11:16:41 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से