विष्णुपुराण
Dhruva Attains His Station1.12.82-87
215 / 1027
विष्णुपुराण · 1.12.82-87
देवनागरी

श्रीभगवानुवाच यत्त्वया प्रार्थ्यते स्थानमेतत्प्राप्स्यति वै भवान् । त्वयाहं तोषितः पूर्वमन्यजन्मनि वालक ।
त्वम् आसीर् ब्राह्मणः पूर्वं मय्य् एकाग्रमतिः सदा मातापित्रोश् च शुश्रूषुर् निजधर्मानुपालकः ।
कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस् तवाभवत् यौवने ऽखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः ।
तत्सङ्गात् तस्य ताम् ऋद्धिम् अवलोक्यातिदुर्लभाम् भवेयं राजपुत्रो ऽहम् इति वाञ्छा त्वया कृता ।
ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता उत्तानपादस्य गृहे जातो ऽसि ध्रुव दुर्लभे ।
अन्येषां तद् वरं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ।

लिप्यंतरण (IAST)

śrībhagavānuvāca yattvayā prārthyate sthānametatprāpsyati vai bhavān / tvayāhaṃ toṣitaḥ pūrvamanyajanmani vālaka /
tvam āsīr brāhmaṇaḥ pūrvaṃ mayy ekāgramatiḥ sadā mātāpitroś ca śuśrūṣur nijadharmānupālakaḥ /
kālena gacchatā mitraṃ rājaputras tavābhavat yauvane 'khilabhogāḍhyo darśanīyojjvalākṛtiḥ /
tatsaṅgāt tasya tām ṛddhim avalokyātidurlabhām bhaveyaṃ rājaputro 'ham iti vāñchā tvayā kṛtā /
tato yathābhilaṣitā prāptā te rājaputratā uttānapādasya gṛhe jāto 'si dhruva durlabhe /
anyeṣāṃ tad varaṃ sthānaṃ kule svāyambhuvasya yat /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत्yatкоторое
त्वयाtvayāтобою
प्रार्थ्यतेprārthyateпросится
स्थानम्sthānamместо
एतत्etatэто
प्राप्स्यतिprāpsyatiобретёт
वैvaiпоистине
भवान्bhavānты
त्वयाtvayāтобою
अहम्ahamя
तोषितःtoṣitaḥбыл удовлетворён
पूर्वम्pūrvamпрежде
अन्य-जन्मनिanya-janmaniв другом рождении
बालकbālakaдитя
त्वम्tvamты
आसीःāsīḥбыл
ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥбрахманом
पूर्वम्pūrvamпрежде
मयिmayiна мне
एक-अग्र-मतिःeka-agra-matiḥс сосредоточенным умом
सदाsadāвсегда
माता-पित्रोःmātā-pitroḥу матери и отца
caи
शुश्रूषुःśuśrūṣuḥуслужливый; почтительный
निज-धर्म-अनुपालकःnija-dharma-anupālakaḥблюдущий свой долг
कालेनkālenaсо временем
गच्छताgacchatāуходящим
मित्रम्mitramдругом
राज-पुत्रःrāja-putraḥцаревич
तवtavaтвоим
अभवत्abhavatстал
यौवनेyauvaneв юности
अखिल-भोग-आढ्यःakhila-bhoga-āḍhyaḥбогатый всеми наслаждениями
दर्शनीय-उज्ज्वल-आकृतिःdarśanīya-ujjvala-ākṛtiḥвидный собою и блистательный
तत्-सङ्गात्tat-saṅgātот общения с ним
तस्यtasyaего
ताम्tāmто
ऋद्धिम्ṛddhimизобилие
अवलोक्यavalokyaувидев
अति-दुर्लभाम्ati-durlabhāmкрайне труднодостижимое
भवेयम्bhaveyamда буду
राज-पुत्रःrāja-putraḥцаревичем
अहम्ahamя
इतिitiтак
वाञ्छाvāñchāжелание
त्वयाtvayāтобою
कृताkṛtāсотворено
ततःtataḥзатем
यथा-अभिलषिताyathā-abhilaṣitāжеланное
प्राप्ताprāptāобретено
तेteтобою
राज-पुत्रताrāja-putratāцаревичество
उत्तानपादस्यuttānapādasyaу Уттанапады
गृहेgṛheв доме
जातःjātaḥрождён
असिasiты
ध्रुवdhruvaо Дхрува
दुर्लभेdurlabheв труднодостижимом
अन्येषाम्anyeṣāmдля прочих
तत्tatто
वरम्varamлучшее
स्थानम्sthānamместо
कुलेkuleв роду
स्वायम्भुवस्यsvāyambhuvasyaСваямбхувы
यत्yatкоторое
अनुवाद

— «Место, которого ты просишь, ты поистине обретёшь. Ты и прежде, в другом рождении, удовлетворил меня, дитя. Ты был некогда брахманом, всегда с сосредоточенным на мне умом, почтительным к матери и отцу, блюдущим свой долг. Со временем другом твоим стал царевич — в юности богатый всеми наслаждениями, видный собою и блистательный. И от общения с ним, увидев то его изобилие, крайне труднодостижимое, ты сотворил желание: „да буду и я царевичем!“ Затем и обретено тобою желанное царевичество: ты рождён в доме Уттанапады, о Дхрува, — в труднодостижимом, в роду Сваямбхувы, — а это место лучше, чем у прочих».

संस्करण

f7dc5a4829b5 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 11:16:41 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से