विष्णुपुराण
Dhruva Attains His Station1.12.61-64
211 / 1027
विष्णुपुराण · 1.12.61-64
देवनागरी

गावस् त्वत्तः समुद्भूतास् त्वत्तो ऽजा अवयो मृगाः त्वन्मुखाद् ब्राह्मणा बाह्वोस् त्वत्तः क्षत्रम् अजायत ।
वैश्यास् तवोरुजाः शूद्रास् तव पद्भ्यां समुद्गताः अक्ष्णोः सूर्यो ऽनिलः प्राणाच् चन्द्रमा मनसस् तव ।
प्राणोन्तः मुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत । नाभितो गगनं द्यौश् च शिरसः समवर्तत ।
दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदिम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

gāvas tvattaḥ samudbhūtās tvatto 'jā avayo mṛgāḥ tvanmukhād brāhmaṇā bāhvos tvattaḥ kṣatram ajāyata /
vaiśyās tavorujāḥ śūdrās tava padbhyāṃ samudgatāḥ akṣṇoḥ sūryo 'nilaḥ prāṇāc candramā manasas tava /
prāṇontaḥ muṣirājjāto mukhādagnirajāyata / nābhito gaganaṃ dyauś ca śirasaḥ samavartata /
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidim /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गावःgāvaḥкоровы
त्वत्तःtvattaḥот тебя
समुद्भूताःsamudbhūtāḥпроизошли
त्वत्तःtvattaḥот тебя
अजाःajāḥкозы
अवयःavayaḥовцы
मृगाःmṛgāḥдикие звери
त्वत्-मुखात्tvat-mukhātиз уст твоих
ब्राह्मणाःbrāhmaṇāḥбрахманы
बाह्वोःbāhvoḥиз рук
त्वत्तःtvattaḥот тебя
क्षत्रम्kṣatramкшатра; воинство
अजायतajāyataродилось
वैश्याःvaiśyāḥвайшьи
तवtavaу тебя
उरु-जाःuru-jāḥрождённые из бёдер
शूद्राःśūdrāḥшудры
तवtavaу тебя
पद्भ्याम्padbhyāmиз стоп
समुद्गताःsamudgatāḥвышли
अक्ष्णोःakṣṇoḥиз глаз
सूर्यःsūryaḥсолнце
अनिलःanilaḥветер
प्राणात्prāṇātиз дыхания
चन्द्रमाःcandramāḥмесяц
मनसःmanasaḥиз ума
तवtavaтвоего
प्राणःprāṇaḥдыхание
अन्तःantaḥвнутри
मुषिःmuṣiḥиз уст; изнутри
अज्जातःajjātaḥродилось
मुखात्mukhātиз уст
अग्निःagniḥогонь
अजायतajāyataродился
नाभितःnābhitaḥиз пупа
गगनम्gaganamвоздушное пространство
द्यौःdyauḥнебо
caи
शिरसःśirasaḥиз головы
समवर्ततsamavartataпроизошло
दिशःdiśaḥстороны света
श्रोत्रात्śrotrātиз слуха
क्षितिःkṣitiḥземля
पद्भ्याम्padbhyāmиз стоп
त्वत्तःtvattaḥот тебя
सर्वम्sarvamвсё
अभूत्abhūtстало
इदम्idamэто
अनुवाद

«От тебя произошли коровы, от тебя козы, овцы и дикие звери. Из уст твоих — брахманы, из рук родилось воинство, вайшьи рождены из бёдер твоих, шудры вышли из стоп твоих. Из глаз — солнце, из дыхания — ветер, из ума твоего — месяц; изнутри родилось дыхание, из уст родился огонь, из пупа — воздушное пространство, из головы произошло небо, из слуха — стороны света, из стоп — земля: от тебя стало всё это».

संस्करण

ba5dab205b24 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 11:16:41 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से