यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ॥
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति ॥
राजा चरति चेद् धर्मं देवत्वायैव कल्पते ॥
स चेद् अधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥
दण्डनीतिः स्वधर्मेण चातुर्वर्ण्यं नियच्छति ॥
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यग् अधर्मेभ्यश् च यच्छति ॥
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक् कार्त्स्न्येन वर्तते ॥
तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ॥
इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥
yaṃ hi dharmaṃ carantīha prajā rājñā surakṣitāḥ ||
caturthaṃ tasya dharmasya rājā bhārata vindati ||
rājā carati ced dharmaṃ devatvāyaiva kalpate ||
sa ced adharmaṃ carati narakāyaiva gacchati ||
daṇḍanītiḥ svadharmeṇa cāturvarṇyaṃ niyacchati ||
prayuktā svāminā samyag adharmebhyaś ca yacchati ||
daṇḍanītyāṃ yadā rājā samyak kārtsnyena vartate ||
tadā kṛtayugaṃ nāma kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate ||
kālo vā kāraṇaṃ rājño rājā vā kālakāraṇam ||
iti te saṃśayo mā bhūd rājā kālasya kāraṇam ||
«Какую дхарму совершают в этом мире подданные, хорошо защищённые царём, четвёртую часть той дхармы получает царь, о Бхарата. Если царь следует дхарме, он становится достойным божественного состояния; если же он следует адхарме, то идёт в ад. Наука наказания, применяемая владыкой правильно и согласно собственной дхарме, удерживает четыре варны и отвращает их от беззакония. Когда царь полностью и правильно действует в политике наказания, тогда наступает время, называемое Крита-югой, лучшая эпоха. Не сомневайся, причина ли время для царя или царь для времени: именно царь является причиной времени».
4fab9b61b875 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 05:51:08 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Здесь формулируется центральный принцип царской власти: качество эпохи зависит от царя. Правильное применение власти удерживает общество в дхарме, а уклонение правителя от долга разрушает порядок сильнее, чем частная ошибка отдельного человека.