सेना पञ्चशतं नागा रथास् तावन्त एव च ॥
दशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी ॥
वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूः ॥
अक्षौहिणीति पर्यायैर् निरुक्ताथ वरूथिनी ॥
एवं व्यूढान्य् अनीकानि कौरवेयेण धीमता ॥
अक्षौहिण्यो दशैका च संख्याताः सप्त चैव ह ॥
अक्षौहिण्यस् तु सप्तैव पाण्डवानाम् अभूद् बलम् ॥
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणाम् अभूद् बलम् ॥
नराणां पञ्चपञ्चाशद् एषा पत्तिर् विधीयते ॥
सेनामुखं च तिस्रस् ता गुल्म इत्य् अभिसंज्ञितः ॥
दश गुल्मा गणस् त्व् आसीद् गणास् त्व् अयुतशो ऽभवन् ॥
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः ॥
senā pañcaśataṃ nāgā rathās tāvanta eva ca ||
daśasenā ca pṛtanā pṛtanā daśavāhinī ||
vāhinī pṛtanā senā dhvajinī sādinī camūḥ ||
akṣauhiṇīti paryāyair niruktātha varūthinī ||
evaṃ vyūḍhāny anīkāni kauraveyeṇa dhīmatā ||
akṣauhiṇyo daśaikā ca saṃkhyātāḥ sapta caiva ha ||
akṣauhiṇyas tu saptaiva pāṇḍavānām abhūd balam ||
akṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇām abhūd balam ||
narāṇāṃ pañcapañcāśad eṣā pattir vidhīyate ||
senāmukhaṃ ca tisras tā gulma ity abhisaṃjñitaḥ ||
daśa gulmā gaṇas tv āsīd gaṇās tv ayutaśo 'bhavan ||
duryodhanasya senāsu yotsyamānāḥ prahāriṇaḥ ||
Сена состояла из пятисот слонов и стольких же колесниц; десять сен составляли притану, а десять притан — вахини. Вахини, притана, сена, дхваджини, садини, чаму, акшаухини и варутхини называются как взаимные обозначения войсковой массы. Так мудрый потомок Куру выстроил свои войска. Были исчислены одиннадцать акшаухини и также семь: ровно семь акшаухини составляли силу Пандавов, а одиннадцать акшаухини — силу Кауравов. Пятьдесят пять людей устанавливаются как патти; три таких подразделения — сенамукха, называемая гулмой. Десять гулм составляли гану, а ганы десятками тысяч находились в войсках Дурьодханы как бойцы и ударные воины.
34d79b241545 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 06:17:52 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Эта глава показывает внешнюю сторону войны: не порыв гнева, а тщательно организованную машину насилия. Подробные списки оружия, припасов, колесниц, слонов, коней и подразделений подчёркивают масштаб ответственности царя: когда дхарма отвергнута, весь разум и порядок государства начинают служить разрушению.