संजय उवाच
दुर्योधनस्य तद् वाक्यं निशम्य भरतर्षभः ॥
नेत्राभ्याम् अतिताम्राभ्यां कैतव्यं समुदैक्षत ॥
स केशवम् अभिप्रेक्ष्य गुडाकेशो महायशाः ॥
अभ्यभाषत कैतव्यं प्रगृह्य विपुलं भुजम् ॥
स्ववीर्यं यः समाश्रित्य समाह्वयति वै परान् ॥
अभीतः पूरयञ् शक्तिं स वै पुरुष उच्यते ॥
परवीर्यं समाश्रित्य यः समाह्वयते परान् ॥
क्षत्रबन्धुर् अशक्तत्वाल् लोके स पुरुषाधमः ॥
स त्वं परेषां वीर्येण मन्यसे वीर्यम् आत्मनः ॥
स्वयं कापुरुषो मूढः परांश् च क्षेप्तुम् इच्छसि ॥
saṃjaya uvāca
duryodhanasya tad vākyaṃ niśamya bharatarṣabhaḥ ||
netrābhyām atitāmrābhyāṃ kaitavyaṃ samudaikṣata ||
sa keśavam abhiprekṣya guḍākeśo mahāyaśāḥ ||
abhyabhāṣata kaitavyaṃ pragṛhya vipulaṃ bhujam ||
svavīryaṃ yaḥ samāśritya samāhvayati vai parān ||
abhītaḥ pūrayañ śaktiṃ sa vai puruṣa ucyate ||
paravīryaṃ samāśritya yaḥ samāhvayate parān ||
kṣatrabandhur aśaktatvāl loke sa puruṣādhamaḥ ||
sa tvaṃ pareṣāṃ vīryeṇa manyase vīryam ātmanaḥ ||
svayaṃ kāpuruṣo mūḍhaḥ parāṃś ca kṣeptum icchasi ||
Санджая сказал: Услышав эти слова Дурьодханы, лучший из Бхаратов посмотрел на сына Китава очень покрасневшими глазами. Затем славный Гудакеша, взглянув на Кешаву и подняв свою широкую руку, обратился к сыну Китава: «Кто, опираясь на собственную силу, вызывает других и бесстрашно исполняет свою мощь, тот зовётся мужчиной. А кто вызывает других, опираясь на чужую силу, тот из-за собственной неспособности лишь родич кшатриев и низший из людей. Так и ты: силой других считаешь своей собственную силу; сам ты, глупец, труслив и хочешь оскорблять других».
8ad30a35f1c0 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 06:17:52 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Арджуна отвечает не на уровне оскорбления, а на уровне кшатрийского критерия: мужчина опирается на собственную силу, а не прячется за чужой. Его главный удар направлен в саму надежду Дурьодханы: Бхишма, на чьей мощи тот строит уверенность, падёт первым. После речи Кришны и Арджуны война становится неизбежным утренним делом, и приказ о готовности уже звучит как начало сражения.