पितामहो हि कुशलः परेषाम् आत्मनस् तथा ॥
श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं सर्वैः सहैभिर् वसुधाधिपैः ॥
भीष्म उवाच
गान्धारे शृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बले ॥
ये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश् च ये ॥
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्य् अर्बुदानि च ॥
रथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे शृणु ॥
भवान् अग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैः ॥
दुःशासनप्रभृतिभिर् भ्रातृभिः शतसंमितैः ॥
सर्वे कृतप्रहरणाश् छेद्यभेद्यविशारदाः ॥
रथोपस्थे गजस्कन्धे गदायुद्धे ऽसिचर्मणि ॥
pitāmaho hi kuśalaḥ pareṣām ātmanas tathā ||
śrotum icchāmy ahaṃ sarvaiḥ sahaibhir vasudhādhipaiḥ ||
bhīṣma uvāca
gāndhāre śṛṇu rājendra rathasaṃkhyāṃ svake bale ||
ye rathāḥ pṛthivīpāla tathaivātirathāś ca ye ||
bahūnīha sahasrāṇi prayutāny arbudāni ca ||
rathānāṃ tava senāyāṃ yathāmukhyaṃ tu me śṛṇu ||
bhavān agre rathodāraḥ saha sarvaiḥ sahodaraiḥ ||
duḥśāsanaprabhṛtibhir bhrātṛbhiḥ śatasaṃmitaiḥ ||
sarve kṛtapraharaṇāś chedyabhedyaviśāradāḥ ||
rathopasthe gajaskandhe gadāyuddhe 'sicarmaṇi ||
«Ведь дед хорошо знает силы и врагов, и своих; я хочу услышать это вместе со всеми этими владыками земли». Бхишма сказал: «Слушай, о владыка царей: я назову число ратхов в твоём собственном войске, о потомок Гандхари, кто здесь ратхи, о хранитель земли, и кто атиратхи. В твоей армии много тысяч, десятков тысяч и арбуд колесничих; слушай от меня о главнейших. Ты сам впереди — благородный колесничий, вместе со всеми своими братьями, начиная с Духшасаны, числом около ста. Все они искусны в оружии, опытны в рубке и пробивании, на площадке колесницы, на спине слона, в бою палицей, мечом и щитом».
4207102ab484 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 06:32:37 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Здесь начинается трезвое исчисление сил перед войной. Дхритараштра уже чувствует исход: обещание Арджуны убить Бхишму звучит для него как почти совершившийся факт. Бхишма же принимает командование без самовосхваления: он знает военную науку, но не скрывает, что война требует порядка, меры и ясного понимания каждого воина. Перечисление ратхов и атиратхов показывает не только мощь армии, но и сеть личных долгов, обид и выборов, которые привели людей к Курукшетре.