षष्ट्या रथसहस्रैस् तु नागानाम् अयुतेन च ॥
पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह ॥
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः ॥
यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिश् च शोभिताः ॥
शुशुभे केतुमुख्येन पादपेन कलिङ्गपः ॥
श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च ॥
केतुमान् अपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम् ॥
आस्थितः समरे राजन् मेघस्थ इव भानुमान् ॥
तेजसा दीप्यमानस् तु वारणोत्तमम् आस्थितः ॥
भगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस् तथा ॥
गजस्कन्धगताव् आस्तां भगदत्तेन संमितौ ॥
विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ केतुमन्तम् अनुव्रतौ ॥
स रथानीकवान् व्यूहो हस्त्यङ्गोत्तमशीर्षवान् ॥
वाजिपक्षः पतन्न् उग्रः प्राहरत् सर्वतोमुखः ॥
द्रोणेन विहितो राजन् राज्ञा शांतनवेन च ॥
तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेण च ॥
ṣaṣṭyā rathasahasrais tu nāgānām ayutena ca ||
patiḥ sarvakaliṅgānāṃ yayau ketumatā saha ||
tasya parvatasaṃkāśā vyarocanta mahāgajāḥ ||
yantratomaratūṇīraiḥ patākābhiś ca śobhitāḥ ||
śuśubhe ketumukhyena pādapena kaliṅgapaḥ ||
śvetacchatreṇa niṣkeṇa cāmaravyajanena ca ||
ketumān api mātaṅgaṃ vicitraparamāṅkuśam ||
āsthitaḥ samare rājan meghastha iva bhānumān ||
tejasā dīpyamānas tu vāraṇottamam āsthitaḥ ||
bhagadatto yayau rājā yathā vajradharas tathā ||
gajaskandhagatāv āstāṃ bhagadattena saṃmitau ||
vindānuvindāv āvantyau ketumantam anuvratau ||
sa rathānīkavān vyūho hastyaṅgottamaśīrṣavān ||
vājipakṣaḥ patann ugraḥ prāharat sarvatomukhaḥ ||
droṇena vihito rājan rājñā śāṃtanavena ca ||
tathaivācāryaputreṇa bāhlīkena kṛpeṇa ca ||
Владыка всех Калинг двинулся вместе с Кетуманом, имея шестьдесят тысяч колесниц и десять тысяч слонов. Его огромные слоны, подобные горам, сияли, украшенные боевыми устройствами, томарами, колчанами и знамёнами. Царь Калинг блистал главным знаменем с деревом, белым зонтом, ожерельем и чамаровым опахалом. Кетуман, восседая в битве на слоне с прекрасным лучшим анкушей, казался солнцем среди облаков. Царь Бхагадатта, сияя блеском и сидя на превосходном слоне, двинулся словно Индра, держащий ваджру. На плечах слонов находились Винда и Анувинда из Аванти, равные Бхагадатте и следующие за Кетуманом. Этот грозный строй, устроенный Дроной, царём сыном Шантану, сыном наставника, Бахликой и Крипой, имел колесничные ряды, слонов как лучшую голову и коней как крылья; устремляясь вперёд, он наносил удары во все стороны.
d71fc11091fa · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:27 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Последние стихи описывают не хаотичную массу, а продуманный боевой организм: слоны образуют голову, конница — крылья, колесницы — тело строя. Могущество Бхагадатты и калингских сил дано ярко, но глава завершается образом машины войны, созданной великими наставниками и старейшинами для битвы, которой уже сопутствуют дурные знамения.