Махабхарата
Бхишма-парва: майя Гхатоткачи и отход Куру6.60.24-36
5665 / 15823
Махабхарата · 6.60.24-36
Деванагари

प्रत्युद्ययुस् ततो भीमं तव पुत्राश् चतुर्दश ॥
सेनापतिः सुषेणश् च जलसंधः सुलोचनः ॥
उग्रो भीमरथो भीमो भीमबाहुर् अलोलुपः ॥
दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश् च विवित्सुर् विकटः समः ॥
विसृजन्तो बहून् बाणान् क्रोधसंरक्तलोचनाः ॥
भीमसेनम् अभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥
पुत्रांस् तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः ॥
सृक्किणी विलिहन् वीरः पशुमध्ये वृको यथा ॥
सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश् चिच्छेद पाण्डवः ॥
जलसंधं विनिर्भिद्य सो ऽनयद् यमसादनम् ॥
सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयाम् आस मृत्यवे ॥
उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश् चन्द्रोपमं भुवि ॥
पातयाम् आस भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ॥
भीमबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् ॥
निनाय समरे भीमः परलोकाय मारिष ॥
भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्न् इव ॥
भ्रातरौ रभसौ राजन्न् अनयद् यमसादनम् ॥
ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे ॥
मिषतां सर्वसैन्यानाम् अनयद् यमसादनम् ॥
पुत्रास् तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् ॥
शेषा ये ऽन्ये ऽभवंस् तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः ॥
विप्रद्रुता दिशो राजन् वध्यमाना महात्मना ॥
ततो ऽब्रवीच् छांतनवः सर्वान् एव महारथान् ॥
एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान् महारथान् ॥
यथाप्राग्र्यान् यथाज्येष्ठान् यथाशूरांश् च संगतान् ॥
निपातयत्य् उग्रधन्वा तं प्रमथ्नीत पार्थिवाः ॥
एवम् उक्तास् ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः ॥
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥

Транслитерация (IAST)

pratyudyayus tato bhīmaṃ tava putrāś caturdaśa ||
senāpatiḥ suṣeṇaś ca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥ ||
ugro bhīmaratho bhīmo bhīmabāhur alolupaḥ ||
durmukho duṣpradharṣaś ca vivitsur vikaṭaḥ samaḥ ||
visṛjanto bahūn bāṇān krodhasaṃraktalocanāḥ ||
bhīmasenam abhidrutya vivyadhuḥ sahitā bhṛśam ||
putrāṃs tu tava saṃprekṣya bhīmaseno mahābalaḥ ||
sṛkkiṇī vilihan vīraḥ paśumadhye vṛko yathā ||
senāpateḥ kṣurapreṇa śiraś ciccheda pāṇḍavaḥ ||
jalasaṃdhaṃ vinirbhidya so 'nayad yamasādanam ||
suṣeṇaṃ ca tato hatvā preṣayām āsa mṛtyave ||
ugrasya saśirastrāṇaṃ śiraś candropamaṃ bhuvi ||
pātayām āsa bhallena kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam ||
bhīmabāhuṃ ca saptatyā sāśvaketuṃ sasārathim ||
nināya samare bhīmaḥ paralokāya māriṣa ||
bhīmaṃ bhīmarathaṃ cobhau bhīmaseno hasann iva ||
bhrātarau rabhasau rājann anayad yamasādanam ||
tataḥ sulocanaṃ bhīmaḥ kṣurapreṇa mahāmṛdhe ||
miṣatāṃ sarvasainyānām anayad yamasādanam ||
putrās tu tava taṃ dṛṣṭvā bhīmasenaparākramam ||
śeṣā ye 'nye 'bhavaṃs tatra te bhīmasya bhayārditāḥ ||
vipradrutā diśo rājan vadhyamānā mahātmanā ||
tato 'bravīc chāṃtanavaḥ sarvān eva mahārathān ||
eṣa bhīmo raṇe kruddho dhārtarāṣṭrān mahārathān ||
yathāprāgryān yathājyeṣṭhān yathāśūrāṃś ca saṃgatān ||
nipātayaty ugradhanvā taṃ pramathnīta pārthivāḥ ||
evam uktās tataḥ sarve dhārtarāṣṭrasya sainikāḥ ||
abhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenaṃ mahābalam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्रत्युद्ययुः ततः भीमम्pratyudyayuḥ tataḥ bhīmamвыступили затем против Бхимы; после этого вышли на Бхиму
तव पुत्राः चतुर्दशtava putrāḥ caturdaśaтвои сыновья четырнадцать; четырнадцать твоих сыновей
सेनापतिः सुषेणः चsenāpatiḥ suṣeṇaḥ caСенапати и Сушена; Сенапати с Сушеной
जलसंधः सुलोचनःjalasaṃdhaḥ sulocanaḥДжаласандха, Сулочана; Джаласандха и Сулочана
उग्रः भीमरथः भीमःugraḥ bhīmarathaḥ bhīmaḥУгра, Бхимаратха, Бхима; Угра с Бхимаратхой
भीमबाहुः अलोलुपःbhīmabāhuḥ alolupaḥБхимабаху, Алолупа; Бхимабаху и Алолупа
दुर्मुखः दुष्प्रधर्षः चdurmukhaḥ duṣpradharṣaḥ caДурмукха и Духспрадхарша; Дурмукха с Душпрадхаршей
विवित्सुः विकटः समःvivitsuḥ vikaṭaḥ samaḥВивитсу, Виката, Сама; Вивитсу, Виката и Сама
विसृजन्तः बहून् बाणान्visṛjantaḥ bahūn bāṇānвыпуская множество стрел; пуская много снарядов
क्रोधसंरक्तलोचनाःkrodhasaṃraktalocanāḥс глазами, покрасневшими от гнева; с налитыми яростью глазами
भीमसेनम् अभिद्रुत्यbhīmasenam abhidrutyaна Бхимасену набежав; устремившись к Бхиме
विव्यधुः सहिताः भृशम्vivyadhuḥ sahitāḥ bhṛśamпронзили вместе сильно; сообща тяжко поразили
पुत्रान् तु तव संप्रेक्ष्यputrān tu tava saṃprekṣyaсыновей же твоих увидев; глядя на твоих сыновей
भीमसेनः महाबलःbhīmasenaḥ mahābalaḥБхимасена великосильный; могучий Бхима
सृक्किणी विलिहन् वीरःsṛkkiṇī vilihan vīraḥуглы рта облизывая, герой; облизывая губы
पशुमध्ये वृकः यथाpaśumadhye vṛkaḥ yathāкак волк среди животных; словно волк в стаде
सेनापतेः क्षुरप्रेणsenāpateḥ kṣurapreṇaу Сенапати кшурапрой; бритвенной стрелой Сенапати
शिरः चिच्छेद पाण्डवःśiraḥ ciccheda pāṇḍavaḥголову отсёк Пандава; Пандава срубил голову
जलसंधम् विनिर्भिद्यjalasaṃdham vinirbhidyaДжаласандху пронзив; пробив Джаласандху
सः अनयत् यमसादनम्saḥ anayat yamasādanamон привёл в обитель Ямы; отправил к Яме
सुषेणम् च ततः हत्वाsuṣeṇam ca tataḥ hatvāи Сушену затем убив; после этого сразив Сушену
प्रेषयाम् आस मृत्यवेpreṣayām āsa mṛtyaveпослал к смерти; отправил смерти
उग्रस्य सशिरस्त्राणम्ugrasya saśirastrāṇamУгры вместе со шлемом; у Угры со шлемом
शिरः चन्द्रोपमम् भुविśiraḥ candropamam bhuviголову, луне подобную, на землю; луноподобную главу на землю
पातयाम् आस भल्लेनpātayām āsa bhallenaуронил бхаллой; сбил широкой стрелой
कुण्डलाभ्याम् विभूषितम्kuṇḍalābhyām vibhūṣitamдвумя серьгами украшенную; украшенную серьгами
भीमबाहुम् च सप्तत्याbhīmabāhum ca saptatyāи Бхимабаху семьюдесятью; Бхимабаху семьюдесятью
साश्वकेतुम् ससारथिम्sāśvaketum sasārathimс конями, знаменем, возничим; с конями, стягом, сарати
निनाय समरे भीमःnināya samare bhīmaḥувёл в бою Бхима; Бхима отправил в сражении
परलोकाय मारिषparalokāya māriṣaв иной мир, почтенный; на тот свет
भीमम् भीमरथम् च उभौbhīmam bhīmaratham ca ubhauБхиму и Бхимаратху обоих; обоих братьев
भीमसेनः हसन् इवbhīmasenaḥ hasan ivaБхимасена словно смеясь; Бхима будто улыбаясь
भ्रातरौ रभसौ राजन्bhrātarau rabhasau rājanбратьев стремительных, царь; двух рьяных братьев
अनयत् यमसादनम्anayat yamasādanamотвёл в обитель Ямы; послал к Яме
ततः सुलोचनम् भीमःtataḥ sulocanam bhīmaḥзатем Сулочану Бхима; после этого Сулочану
क्षुरप्रेण महामृधेkṣurapreṇa mahāmṛdheкшурапрой в великой битве; бритвенной стрелой в бою
मिषताम् सर्वसैन्यानाम्miṣatām sarvasainyānāmна глазах всех войск; пока все армии смотрели
अनयत् यमसादनम्anayat yamasādanamувёл в обитель Ямы; отправил к Яме
पुत्राः तु तव तम् दृष्ट्वाputrāḥ tu tava tam dṛṣṭvāсыновья же твои это увидев; твои сыновья, видя
भीमसेनपराक्रमम्bhīmasenaparākramamдоблесть Бхимасены; мощь Бхимы
शेषाः ये अन्ये अभवन्śeṣāḥ ye anye abhavanоставшиеся, которые были; прочие уцелевшие
तत्र ते भीमस्य भयार्दिताःtatra te bhīmasya bhayārditāḥтам они страхом Бхимы мучимые; поражённые ужасом перед Бхимой
विप्रद्रुताः दिशः राजन्vipradrutāḥ diśaḥ rājanразбежались по сторонам, царь; бежали во все стороны
वध्यमानाः महात्मनाvadhyamānāḥ mahātmanāпоражаемые великодушным; избиваемые великим Бхимой
ततः अब्रवीत् शांतनवःtataḥ abravīt śāṃtanavaḥзатем сказал Шантанава; после этого Бхишма произнёс
सर्वान् एव महारथान्sarvān eva mahārathānвсем именно махаратхам; ко всем великим ратхинам
एष भीमः रणे क्रुद्धःeṣa bhīmaḥ raṇe kruddhaḥвот Бхима в бою разгневанный; этот Бхима ярится
धार्तराष्ट्रान् महारथान्dhārtarāṣṭrān mahārathānДхартараштров махаратхов; сыновей Дхритараштры
यथाप्राग्र्यान् यथाज्येष्ठान्yathāprāgryān yathājyeṣṭhānпо старшинству, по первенству; лучших и старших
यथाशूरान् च संगतान्yathāśūrān ca saṃgatānи как героев собравшихся; доблестных в собрании
निपातयति उग्रधन्वाnipātayati ugradhanvāнизвергает грозный лучник; поражает с могучим луком
तम् प्रमथ्नीत पार्थिवाःtam pramathnīta pārthivāḥего сокрушите, цари; разбейте его, владыки
एवम् उक्ताः ततः सर्वेevam uktāḥ tataḥ sarveтак сказанные затем все; после этих слов все
धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाःdhārtarāṣṭrasya sainikāḥвоины Дхартараштры; воины стороны Дхритараштры
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धाःabhyadravanta saṃkruddhāḥнапали разгневанные; устремились в ярости
भीमसेनम् महाबलम्bhīmasenam mahābalamна Бхимасену великосильного; к могучему Бхиме
Литературный перевод

После этого против Бхимы выступили четырнадцать твоих сыновей: Сенапати, Сушена, Джаласандха, Сулочана, Угра, Бхимаратха, Бхима, Бхимабаху, Алолупа, Дурмукха, Душпрадхарша, Вивитсу, Виката и Сама. С глазами, покрасневшими от гнева, они, выпуская множество стрел, вместе устремились на Бхимасену и сильно поразили его. Но могучий герой Бхимасена, увидев твоих сыновей и облизывая углы рта, словно волк среди стада, кшурапрой отсёк голову Сенапати. Пронзив Джаласандху, он отправил его в обитель Ямы; затем убил Сушену и послал его смерти. Бхаллой он сбил на землю луноподобную голову Угры, украшенную серьгами и шлемом. Бхимабаху вместе с конями, знаменем и возничим Бхима в сражении отправил в иной мир, о почтенный. Братьев Бхиму и Бхимаратху, обоих стремительных, Бхимасена будто с улыбкой послал в обитель Ямы, о царь. Затем в великой битве, на глазах всех войск, Бхима кшурапрой отправил туда же Сулочану. Увидев эту доблесть Бхимасены, оставшиеся твои сыновья, мучимые страхом перед Бхимой и поражаемые великодушным, разбежались по сторонам, о царь. Тогда Шантанава сказал всем махаратхам: “Вот разгневанный Бхима в бою низвергает махаратхов-Дхартараштров — лучших, старших и доблестных. Сокрушите его, о цари!” После этих слов все воины Дхартараштры в ярости устремились на могучего Бхимасену».

Версия

4520d9da69d3 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:22:45 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами