Вишну-пурана
Солнце, время и Ганга2.8.66-72
414 / 1027
Вишну-пурана · 2.8.66-72
Деванагари

वर्धते ऽहो ह्रसति च अयने दक्षिणोत्तरे अहस् तु ग्रसते रात्रिं रात्रिर् ग्रसति वासरम् ।
शरद्वसन्तयोर् मध्ये विषुवं तु विभाव्यते तुलामेषगते भानौ समरात्रिदिनं तु तत् ।
कर्कटावस्थिते भानौ दक्षिणायनम् उच्यते उत्तरायणम् अप्य् उक्तं मकरस्थे दिवाकरे ।
त्रिंशन्मुहूर्तं कथितम् अहोरात्रं तु यन् मया तानि पञ्चदश ब्रह्मन् पक्ष इत्य् अभिधीयते ।
मासः पक्षद्वयेनोक्तो द्वौ मासौ चार्कजाव् ऋतुः ऋतुत्रयं चाप्य् अयनं द्वे ऽयने वर्षसंज्ञिते ।
संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मासविकल्पिताः निश्चयः सर्वकालस्य युगम् इत्य् अभिधीयते ।
संवत्सरस् तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः इद्वत्सरस् तृतीयस् तु चतुर्थश् चानुवत्सरः वत्सरः पञ्चमश् चात्र कालो ऽयं युगसंज्ञितः ।

Транслитерация (IAST)

vardhate 'ho hrasati ca ayane dakṣiṇottare ahas tu grasate rātriṃ rātrir grasati vāsaram /
śaradvasantayor madhye viṣuvaṃ tu vibhāvyate tulāmeṣagate bhānau samarātridinaṃ tu tat /
karkaṭāvasthite bhānau dakṣiṇāyanam ucyate uttarāyaṇam apy uktaṃ makarasthe divākare /
triṃśanmuhūrtaṃ kathitam ahorātraṃ tu yan mayā tāni pañcadaśa brahman pakṣa ity abhidhīyate /
māsaḥ pakṣadvayenokto dvau māsau cārkajāv ṛtuḥ ṛtutrayaṃ cāpy ayanaṃ dve 'yane varṣasaṃjñite /
saṃvatsarādayaḥ pañca caturmāsavikalpitāḥ niścayaḥ sarvakālasya yugam ity abhidhīyate /
saṃvatsaras tu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ idvatsaras tṛtīyas tu caturthaś cānuvatsaraḥ vatsaraḥ pañcamaś cātra kālo 'yaṃ yugasaṃjñitaḥ /

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वर्धतेvardhateрастёт
अहःahaḥдень
ह्रसतिhrasatiубывает
caи
अयनेayaneна пути
दक्षिण-उत्तरेdakṣiṇa-uttareюжном и северном
अहःahaḥдень
तुtuже
ग्रसतेgrasateпоглощает
रात्रिम्rātrimночь
रात्रिःrātriḥночь
ग्रसतिgrasatiпоглощает
वासरम्vāsaramдень
शरद्-वसन्तयोःśarad-vasantayoḥосени и весны
मध्येmadhyeпосреди
विषुवम्viṣuvamравноденствие
तुtuже
विभाव्यतेvibhāvyateусматривается
तुला-मेष-गतेtulā-meṣa-gateвошедшем в Весы и Овна
भानौbhānauпри солнце
सम-रात्रि-दिनम्sama-rātri-dinamравные ночь и день
तुtuже
तत्tatто
कर्कट-अवस्थितेkarkaṭa-avasthiteстоящем в Раке
भानौbhānauпри солнце
दक्षिण-अयनम्dakṣiṇa-ayanamюжный путь
उच्यतेucyateзовётся
उत्तरायणम्uttarāyaṇamсеверный путь
अपिapiтакже
उक्तम्uktamназван
मकर-स्थेmakara-stheстоящем в Козероге
दिवाकरेdivākareпри солнце
त्रिंशत्-मुहूर्तम्triṃśat-muhūrtamв тридцать мухурт
कथितम्kathitamсказаны
अहः-रात्रम्ahaḥ-rātramдень и ночь
तुtuже
यत्yatчто
मयाmayāмною
तानिtāniих
पञ्चदशpañcadaśaпятнадцать
ब्रह्मन्brahmanо брахман
पक्षःpakṣaḥпакша
इतिitiтак
अभिधीयतेabhidhīyateименуется
मासःmāsaḥмесяц
पक्ष-द्वयेनpakṣa-dvayenaдвумя пакшами
उक्तःuktaḥназван
द्वौdvauдва
मासौmāsauмесяца
caи
अर्क-जौarka-jauрождённые солнцем
ऋतुःṛtuḥвремя года
ऋतु-त्रयम्ṛtu-trayamтри времени года
caи
अपिapiже
अयनम्ayanamаяна
द्वेdveдве
अयनेayaneаяны
वर्ष-संज्ञितेvarṣa-saṃjñiteзовутся годом
संवत्सर-आदयःsaṃvatsara-ādayaḥсамватсара и прочие
पञ्चpañcaпять
चतुर्-मास-विकल्पिताःcatur-māsa-vikalpitāḥрасчисленные по четырёхмесячьям
निश्चयःniścayaḥопределение
सर्व-कालस्यsarva-kālasyaвсего времени
युगम्yugamюгой
इतिitiтак
अभिधीयतेabhidhīyateименуется
संवत्सरःsaṃvatsaraḥсамватсара
तुtuже
प्रथमःprathamaḥпервый
द्वितीयःdvitīyaḥвторой
परिवत्सरःparivatsaraḥпариватсара
इद्वत्सरःidvatsaraḥидватсара
तृतीयःtṛtīyaḥтретий
तुtuже
चतुर्थःcaturthaḥчетвёртый
caи
अनुवत्सरःanuvatsaraḥануватсара
वत्सरःvatsaraḥватсара
पञ्चमःpañcamaḥпятый
caи
अत्रatraздесь
कालःkālaḥвремя
अयम्ayamэто
युग-संज्ञितःyuga-saṃjñitaḥзовущееся югой
Литературный перевод

На южном и северном пути день растёт и убывает: день поглощает ночь, ночь поглощает день.

Посреди осени и весны усматривается равноденствие: когда солнце вошло в Весы и в Овна, ночь и день равны.

Когда солнце стоит в Раке, зовётся это южным путём; северным назван путь, когда солнце в Козероге.

День и ночь сказаны мною в тридцать мухурт; пятнадцать их именуется пакшей, о брахман.

Двумя пакшами назван месяц, двумя месяцами, рождёнными солнцем, — время года; тремя временами года — аяна, а две аяны зовутся годом.

Пять — самватсара и прочие, расчисленные по четырёхмесячьям; определение всего времени именуется югой.

Первый — самватсара, второй париватсара, третий идватсара, четвёртый ануватсара, пятый ватсара; это время и зовётся югой.

Версия

0a4564e6c6de · опубликовано 22 авг. 2026 г., 02:08:49 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами