Sanandana
प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयोऽथ चतुर्थकः ॥ मंद्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वंति सामगाः
द्वितीयप्रथमावेतौ नांडिभाल्लविनौ स्वरौ ॥ तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम्
एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः ॥ इत्येतच्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम्
सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा ॥ अल्पग्रंथं प्रभूतार्थं सामवेदांगमुत्तमम्
तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् ॥ पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम्
शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् ॥ सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः
ताना एकोनपंचाशदित्येतस्स्वरमंडलम् ॥ षड्जश्च ऋषभश्चैव गांधारो मध्यमस्तथा
पंचमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः ॥ षड्जमध्यमगांधारास्त्रयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः
भूर्ल्लोकाज्जायते षड्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः ॥ स्वर्गाभ्राच्चैव गांधारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि
स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः ॥ विंशतिर्मध्यमग्रामे षड्जग्रामे चतुर्दश
तानान्पंचदशेच्छंति गांधारे सामगायिनाम् ॥ नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा
बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः ॥ आप्यायिनी विश्वभृता चंद्रा हेमा कपर्दिनी
prathamaśca dvitīyaśca tṛtīyo'tha caturthakaḥ || maṃdraḥ kruṣṭo munīśvara etānkurvaṃti sāmagāḥ
dvitīyaprathamāvetau nāṃḍibhāllavinau svarau || tathā śātapathāvetau svarau vājasaneyinām
ete viśeṣataḥ proktāḥ svarā vai sārvavaidikāḥ || ityetaccaritaṃ sarvaṃ svarāṇāṃ sārvavaidikam
sāmavede tu vakṣyāmi svarāṇāṃ caritaṃ yathā || alpagraṃthaṃ prabhūtārthaṃ sāmavedāṃgamuttamam
tānarāgasvaragrāmamūrcchanānāṃ tu lakṣaṇam || pavitraṃ pāvanaṃ puṇyaṃ yathā tubhyaṃ prakīrtitam
śikṣāmāhurdvijātīnāmṛgyajuḥ sāmalakṣaṇam || sapta svarāsrayo grāmā mṛrchanāstvekaviṃśatiḥ
tānā ekonapaṃcāśadityetassvaramaṃḍalam || ṣaḍjaśca ṛṣabhaścaiva gāṃdhāro madhyamastathā
paṃcamo dhaivataścaivaṃ niṣādaḥ saptamaḥ svaraḥ || ṣaḍjamadhyamagāṃdhārāstrayo grāmāḥ prakīrtitāḥ
bhūrllokājjāyate ṣaḍjo bhuvarlokāñca madhyamaḥ || svargābhrāccaiva gāṃdhāro grāmasthānāni trīṇi hi
svarāṇāṃ ca viśeṣeṇa grāmarāgā iti smṛtāḥ || viṃśatirmadhyamagrāme ṣaḍjagrāme caturdaśa
tānānpaṃcadaśecchaṃti gāṃdhāre sāmagāyinām || nadī viśālā sumukhī citrā citravatī mukhā
balā cāpyatha vijñeyā devānāṃ sapta mūrchanāḥ || āpyāyinī viśvabhṛtā caṃdrā hemā kapardinī
Санандана: «Первый, второй, третий и четвёртый, мандра и крушта, о владыка муни, — их творят певцы саманов. Эти второй и первый — два тона нандибхаллавинов; так же эти два тона — шатапатхинов и ваджасанейинов. Эти особо названы тоны, общие всем Ведам; таково всё хождение тонов, общее всем Ведам. А в Самаведе изреку я, каково хождение тонов: малая книга, но с обильным смыслом, — лучшая веданга Самаведы. Признак танов, раг, тонов, грам и мурчхан — чистый, очищающий, святой — как тебе возвещено. Шикшею зовут у дваждырождённых признак Рига, Яджуса и Самана: тонов семь, грам три, а мурчхан двадцать одна. Танов сорок девять — таков круг тонов: шаджа и ришабха, гандхара и мадхьяма, панчама и дхайвата, и нишада — седьмой тон. Шаджа, мадхьяма и гандхара — три грамы, так возвещено. От Бхурлоки рождается шаджа, от Бхуварлоки — мадхьяма, а от небесной тучи — гандхара; мест грам три. И по особенности тонов признаны грама-раги: двадцать в мадхьяма-граме, четырнадцать в шаджа-граме, а танов в гандхаре желают пятнадцать у певцов саманов. Нади, Вишала, Сумукхи, Читра, Читравати, Мукха и Бала — так должны быть знаемы семь мурчхан богов. Апьяини, Вишвабхрита, Чандра, Хема, Капардини...»
c87532c7da2f · 发布于 2026年9月5日 04:52:34 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Счёт ведётся с точностью описи: семь тонов, три грамы, двадцать одна мурчхана, сорок девять танов. За каждым числом стоит проверяемое построение, а не символ.
Школы названы поимённо — нандибхаллавины, шатапатхины, ваджасанейины, — и у каждой своя мера. Разнобой не скрывают, а описывают.
Три грамы выведены из трёх миров. Музыкальный строй здесь привязан к устройству мироздания, но проверяется слухом.