तथा तानपि देवेशः पालयत्यनिशं हरिः । प्रजानां पालनं दण्डो द्वे च राज्ञः शुभावहे ॥
द्वाभ्यां विवर्जिता भूपास्ते विज्ञेया नृपाधमाः । दुष्टानां शासनं चैव शिष्टानां प्रतिपालनम् ॥
प्रकुर्वन्तो महीपालाश्चिरं नन्दन्ति भूतले । न्यायेनोपार्जितं वित्तं यत्नाद्रक्षेन्महीपतिः ॥
दुर्वृत्तो हि महीपालो विपत्तौ न हि विस्तरेत् । नृपाः कल्याणमिच्छन्तो निजराज्यशुभाशुभम् ॥
पश्यन्ति नित्यं विप्रेन्द्र सत्वराश्चारचक्षुषा । परचक्रभयं यावन्नायाति चिन्तयेद्भयम् ॥
आगते तु भये भूप आचरेन्निर्भयोऽपि च । ज्ञातौ वापि मित्रे वा पुत्रे वापि च मन्त्रिणि ॥
कुर्यान्मुखेन गाम्भीर्यं मनसा प्रेम केवलम् । मन्त्रिणो ज्ञातयः पुत्राः प्रजाश्च भ्रातरस्तथा ॥
tathā tānapi deveśaḥ pālayatyaniśaṃ hariḥ | prajānāṃ pālanaṃ daṇḍo dve ca rājñaḥ śubhāvahe ||
dvābhyāṃ vivarjitā bhūpāste vijñeyā nṛpādhamāḥ | duṣṭānāṃ śāsanaṃ caiva śiṣṭānāṃ pratipālanam ||
prakurvanto mahīpālāściraṃ nandanti bhūtale | nyāyenopārjitaṃ vittaṃ yatnādrakṣenmahīpatiḥ ||
durvṛtto hi mahīpālo vipattau na hi vistaret | nṛpāḥ kalyāṇamicchanto nijarājyaśubhāśubham ||
paśyanti nityaṃ viprendra satvarāścāracakṣuṣā | paracakrabhayaṃ yāvannāyāti cintayedbhayam ||
āgate tu bhaye bhūpa ācarennirbhayo'pi ca | jñātau vāpi mitre vā putre vāpi ca mantriṇi ||
kuryānmukhena gāmbhīryaṃ manasā prema kevalam | mantriṇo jñātayaḥ putrāḥ prajāśca bhrātarastathā ||
«Так же и их непрестанно хранит Хари, владыка богов. Охрана подданных и кара — вот два дела царя, приносящие благо; цари, лишённые обоих, должны быть признаны худшими из царей. Владыки земли, что обуздывают злых и защищают праведных, долго благоденствуют на земле. Достояние, добытое по правде, владыке земли надлежит хранить с усердием, ибо царь дурного поведения в беде не устоит. Цари, желающие блага, постоянно озирают неусыпным оком соглядатаев благополучие и неблагополучие своего царства, о владыка брахманов. Пока страх вражьего войска не пришёл, пусть помышляет об опасности; а когда опасность наступила, пусть действует бесстрашно, о царь. К родичу ли, к другу, к сыну или к советнику —
ccf60e0a5a13 · 发布于 2026年9月3日 04:14:09 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Правило о страхе сформулировано наоборот привычному: бояться следует загодя, а в самой беде — не бояться. Тревога полезна только до того, как всё началось.
Два дела царя названы вместе — защита и кара; одно без другого не работает. Тот, у кого нет ни того ни другого, назван худшим, а не просто слабым.
Особо оговорено, что беречь надо достояние, добытое по правде. Оговорка эта отсекает половину царских богатств и потому не случайна.