Bhakti-rasāmṛta-śeṣa
Prakāśa 2: The Sentence and the Powers of the Word2.21Jīva Gosvāmī
35 / 253
Linux
Turn pages
Bhakti-rasāmṛta-śeṣa · 2.21
॥
Devanāgarī

अभिधामूलाम् आह—अनेकार्थस्य शब्दस्य संयोगाद्यैर् नियन्त्रिते ।एकत्रार्थेऽन्यधीहेतुर् व्यञ्जना साभिधाश्रया ॥21॥यथा श्रीगोपालचम्पूम् अनु—वनरुचिरुचिरः श्रीमान्मदनविनोदाय नुन्नगोपीकः ।अभितः सुरभितदेशःसहचरि पश्य माधवः स्फुरति ॥अथ प्रकरणेनाभिधया माधवशब्दस्य वसन्तरूपेऽर्थे नियन्त्रिते व्यञ्जनयैव श्रीकृष्णरूपोऽर्थो बोध्यते । एवम् अन्यत्रापि ।

Transliteration (IAST)

abhidhā-mūlām āha—anekārthasya śabdasya saṁyogādyair niyantrite |ekatrārthe’nya-dhī-hetur vyañjanā sābhidhāśrayā ||21||yathā śrī-gopāla-campūm anu—vana-ruci-ruciraḥ śrīmānmadana-vinodāya nunna-gopīkaḥ |abhitaḥ surabhita-deśaḥsahacari paśya mādhavaḥ sphurati ||atha prakaraṇenābhidhayā mādhava-śabdasya vasanta-rūpe’rthe niyantrite vyañjanayaiva śrī-kṛṣṇa-rūpo’rtho bodhyate | evam anyatrāpi |

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अनेकार्थस्यanekārthasyaмногозначного
शब्दस्यśabdasyaслова
संयोगाद्यैर्saṁyogādyairсоединением и прочим
नियन्त्रितेniyantriteограниченном
एकत्रार्थेऽन्य-धी-हेतुर्ekatrārthe’nya-dhī-heturпри одном смысле — причина мысли об ином
व्यञ्जनाvyañjanāподразумевание,
साभिधाश्रयाsābhidhāśrayāоно основано на обозначении
Translation

Говорится о подразумевании, основанном на обозначении. Когда смысл многозначного слова ограничен одним значением — соединением с другими словами и прочим, — то, что вызывает мысль об ином смысле, есть подразумевание, основанное на обозначении. Например, по «Шри Гопала-чампу»: «Прекрасный красой леса, славный, подвигший пастушек к забавам Любви, наполнивший ароматом все края, — смотри, подруга: сияет Мадхава!» Здесь по связи речи обозначение ограничивает слово «мадхава» значением «весна», и только подразумеванием передаётся смысл «Шри Кришна». Так и в других случаях.

Version

d8feda2ae54f · published Sep 24, 2026, 12:40:03 PM UTC

Available inRU

Page between verses with