Mahabharata
Saṃbhava-parva (Kuntī's Answer and the Tale of Vyuṣitāśva)1.112.15–17
642 / 15823
Mahabharata · 1.112.15–17
Devanāgarī

आसीत् काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता ॥
भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि ॥
कामयाम् आसतुस् तौ तु परस्परम् इति श्रुतिः ॥
स तस्यां कामसंमत्तो यक्ष्माणं समपद्यत ॥
तेनाचिरेण कालेन जगामास्तम् इवांशुमान् ॥
तस्मिन् प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्यास्य भृशदुःखिता ॥

Transliteration (IAST)

āsīt kākṣīvatī cāsya bhāryā paramasaṃmatā ||
bhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇāsadṛśī bhuvi ||
kāmayām āsatus tau tu parasparam iti śrutiḥ ||
sa tasyāṃ kāmasaṃmatto yakṣmāṇaṃ samapadyata ||
tenācireṇa kālena jagāmāstam ivāṃśumān ||
tasmin prete manuṣyendre bhāryāsya bhṛśaduḥkhitā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आसीत् काक्षीवती च अस्य भार्या परमसंमताāsīt kākṣīvatī ca asya bhāryā paramasaṃmatāand he had a wife, daughter of Kakshivat, highly honored,
भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेण असदृशी भुविbhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇa asadṛśī bhuvinamed Bhadra, o lord of men, unmatched in beauty on earth
कामयाम् आसतुः तौ तु परस्परम् इति श्रुतिःkāmayām āsatuḥ tau tu parasparam iti śrutiḥand they loved one another, [so] tradition tells;
सः तस्यां कामसंमत्तः यक्ष्माणं समपद्यतsaḥ tasyāṃ kāmasaṃmattaḥ yakṣmāṇaṃ samapadyatahe, intoxicated with passion for her, fell ill with consumption (yakshma)
तेन अचिरेण कालेन जगाम अस्तम् इव अंशुमान्tena acireṇa kālena jagāma astam iva aṃśumānfrom that, before long, he set like the sun,
तस्मिन् प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्या अस्य भृशदुःखिताtasmin prete manuṣyendre bhāryā asya bhṛśaduḥkhitāwhen that lord of men died, his wife, deeply grieving,
चास्यcāsyaoriginal form "cāsya", added to complete the word-by-word coverage
रूपेणासदृशीrūpeṇāsadṛśīoriginal form "rūpeṇāsadṛśī", added to complete the word-by-word coverage
आसतुस्āsatusoriginal form "āsatus", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
कामसंमत्तोkāmasaṃmattooriginal form "kāmasaṃmatto", added to complete the word-by-word coverage
तेनाचिरेणtenācireṇaoriginal form "tenācireṇa", added to complete the word-by-word coverage
जगामास्तम्jagāmāstamoriginal form "jagāmāstam", added to complete the word-by-word coverage
इवांशुमान्ivāṃśumānoriginal form "ivāṃśumān", added to complete the word-by-word coverage
भार्यास्यbhāryāsyaoriginal form "bhāryāsya", added to complete the word-by-word coverage
Translation

"And he had a highly honored wife, daughter of Kakshivat, named Bhadra, o lord of men, unmatched in beauty on earth. And they loved one another, as tradition tells; but he, intoxicated with passion for her, fell ill with consumption and before long set like the sun. When that lord of men died, his wife fell into deep grief".

Version

b276f47d9cd3 · published Jul 12, 2026, 4:41:49 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with