Mahabharata
Saṃbhava-parva (raṅgapraveśa-ārambha) (The Beginning of the Princes' Martial Review)1.124.1–7
747 / 15823
Mahabharata · 1.124.1–7
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
कृतास्त्रान् धार्तराष्ट्रांश् च पाण्डुपुत्रांश् च भारत ॥
दृष्ट्वा द्रोणो ऽब्रवीद् राजन् धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः ॥
गाङ्गेयस्य च सांनिध्ये व्यासस्य विदुरस्य च ॥
राजन् संप्राप्तविद्यास् ते कुमराः कुरुसत्तम ॥
ते दर्शयेयुः स्वां शिक्षां राजन्न् अनुमते तव ॥
ततो ऽब्रवीन् महाराजः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥
भारद्वाज महत् कर्म कृतं ते द्विजसत्तम ॥
यदा तु मन्यसे कालं यस्मिन् देशे यथा यथा ॥
तथा तथा विधानाय स्वयम् आज्ञापयस्व माम् ॥
स्पृहयाम्य् अद्य निर्वेदात् पुरुषाणां सचक्षुषाम् ॥
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तान् ये मे द्रक्ष्यन्ति पुत्रकान् ॥
क्षत्तर् यद् गुरुर् आचार्यो ब्रवीति कुरु तत् तथा ॥
न हीदृशं प्रियं मन्ये भविता धर्मवत्सल ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
kṛtāstrān dhārtarāṣṭrāṃś ca pāṇḍuputrāṃś ca bhārata ||
dṛṣṭvā droṇo 'bravīd rājan dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram ||
kṛpasya somadattasya bāhlīkasya ca dhīmataḥ ||
gāṅgeyasya ca sāṃnidhye vyāsasya vidurasya ca ||
rājan saṃprāptavidyās te kumarāḥ kurusattama ||
te darśayeyuḥ svāṃ śikṣāṃ rājann anumate tava ||
tato 'bravīn mahārājaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā ||
bhāradvāja mahat karma kṛtaṃ te dvijasattama ||
yadā tu manyase kālaṃ yasmin deśe yathā yathā ||
tathā tathā vidhānāya svayam ājñāpayasva mām ||
spṛhayāmy adya nirvedāt puruṣāṇāṃ sacakṣuṣām ||
astrahetoḥ parākrāntān ye me drakṣyanti putrakān ||
kṣattar yad gurur ācāryo bravīti kuru tat tathā ||
na hīdṛśaṃ priyaṃ manye bhavitā dharmavatsala ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कृतास्त्रान् धार्तराष्ट्रान् च पाण्डुपुत्रान् च भारतkṛtāstrān dhārtarāṣṭrān ca pāṇḍuputrān ca bhāratahaving mastered weapons, the sons of Dhritarashtra and the sons of Pandu, O Bharata,
दृष्ट्वा द्रोणः अब्रवीत् राजन् धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्dṛṣṭvā droṇaḥ abravīt rājan dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaramhaving seen them, Drona said, O king, to Dhritarashtra, lord of men,
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतःkṛpasya somadattasya bāhlīkasya ca dhīmataḥin the presence of Kripa, Somadatta, the wise Bahlika,
गाङ्गेयस्य च सांनिध्ये व्यासस्य विदुरस्य चgāṅgeyasya ca sāṃnidhye vyāsasya vidurasya caand the son of Ganga (Bhishma), Vyasa, and Vidura:
राजन् संप्राप्तविद्याः ते कुमाराः कुरुसत्तमrājan saṃprāptavidyāḥ te kumārāḥ kurusattama'O king, your princes have mastered the science, O best of the Kurus;
ते दर्शयेयुः स्वां शिक्षां राजन् अनुमते तवte darśayeyuḥ svāṃ śikṣāṃ rājan anumate tavalet them show their skill, O king, with your permission'
ततः अब्रवीत् महाराजः प्रहृष्टेन अन्तरात्मनाtataḥ abravīt mahārājaḥ prahṛṣṭena antarātmanāthen the great king said, with a heart rejoicing:
भारद्वाज महत् कर्म कृतं ते द्विजसत्तमbhāradvāja mahat karma kṛtaṃ te dvijasattama'O son of Bharadvaja, a great deed has been accomplished by you, best of the twice-born;
यदा तु मन्यसे कालं यस्मिन् देशे यथा यथाyadā tu manyase kālaṃ yasmin deśe yathā yathāwhen you deem the time right, in whatever place and however it may be,
तथा तथा विधानाय स्वयम् आज्ञापयस्व माम्tathā tathā vidhānāya svayam ājñāpayasva māmso arrange it accordingly; command me yourself for the arrangement
स्पृहयामि अद्य निर्वेदात् पुरुषाणां सचक्षुषाम्spṛhayāmi adya nirvedāt puruṣāṇāṃ sacakṣuṣāmI envy now, from sorrow, those men who have eyes,
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तान् ये मे द्रक्ष्यन्ति पुत्रकान्astrahetoḥ parākrāntān ye me drakṣyanti putrakānwho will see my sons distinguished in arms;
क्षत्तः यत् गुरुः आचार्यः ब्रवीति कुरु तत् तथाkṣattaḥ yat guruḥ ācāryaḥ bravīti kuru tat tathāO Kshattar (Vidura), whatever the guru-teacher says, do exactly that;
न हि ईदृशं प्रियं मन्ये भविता धर्मवत्सलna hi īdṛśaṃ priyaṃ manye bhavitā dharmavatsalafor I do not think there will be for me a joy like this, O lover of dharma'
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
धार्तराष्ट्रांश्dhārtarāṣṭrāṃśoriginal form "dhārtarāṣṭrāṃś", added to complete the word-by-word coverage
पाण्डुपुत्रांश्pāṇḍuputrāṃśoriginal form "pāṇḍuputrāṃś", added to complete the word-by-word coverage
द्रोणोdroṇooriginal form "droṇo", added to complete the word-by-word coverage
ऽब्रवीद्'bravīdoriginal form "'bravīd", added to complete the word-by-word coverage
संप्राप्तविद्यास्saṃprāptavidyāsoriginal form "saṃprāptavidyās", added to complete the word-by-word coverage
कुमराःkumarāḥoriginal form "kumarāḥ", added to complete the word-by-word coverage
राजन्न्rājannoriginal form "rājann", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
ऽब्रवीन्'bravīnoriginal form "'bravīn", added to complete the word-by-word coverage
प्रहृष्टेनान्तरात्मनाprahṛṣṭenāntarātmanāoriginal form "prahṛṣṭenāntarātmanā", added to complete the word-by-word coverage
स्पृहयाम्य्spṛhayāmyoriginal form "spṛhayāmy", added to complete the word-by-word coverage
क्षत्तर्kṣattaroriginal form "kṣattar", added to complete the word-by-word coverage
यद्yadoriginal form "yad", added to complete the word-by-word coverage
गुरुर्gururoriginal form "gurur", added to complete the word-by-word coverage
आचार्योācāryooriginal form "ācāryo", added to complete the word-by-word coverage
हीदृशंhīdṛśaṃoriginal form "hīdṛśaṃ", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Vaishampayana said: 'Having seen the sons of Dhritarashtra and the sons of Pandu masters of weapons, O Bharata, Drona spoke to Dhritarashtra, lord of men, in the presence of Kripa, Somadatta, the wise Bahlika, the son of Ganga, Vyasa, and Vidura.' Drona said: 'O king, your princes have mastered the science, best of the Kurus; let them show their skill, with your permission.' Dhritarashtra said: 'O son of Bharadvaja, a great deed has been accomplished by you; when you deem the time right, in whatever place and however it may be, arrange it so — command me yourself for the arrangement. I envy now, from sorrow, those who have eyes, who will see my sons distinguished in arms. O Kshattar, whatever the guru-teacher says, do that; for I do not think there could be for me a joy like this, O lover of dharma.'

Version

f8f30f2736ef · published Jul 12, 2026, 4:53:32 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with