Mahabharata · 2.25.17–18
॥
Devanāgarī
एवं स पुरुषव्याघ्रो विजिग्ये दिशम् उत्तराम् ॥
संग्रामान् सुबहून् कृत्वा क्षत्रियैर् दस्युभिस् तथा ॥
स विनिर्जित्य राज्ञस् तान् करे च विनिवेश्य ह ॥
धनान्य् आदाय सर्वेभ्यो रत्नानि विविधानि च ॥
Transliteration (IAST)
evaṃ sa puruṣavyāghro vijigye diśam uttarām ||
saṃgrāmān subahūn kṛtvā kṣatriyair dasyubhis tathā ||
sa vinirjitya rājñas tān kare ca viniveśya ha ||
dhanāny ādāya sarvebhyo ratnāni vividhāni ca ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवं स पुरुष-व्याघ्रोevaṃ sa puruṣa-vyāghroтак тот тигр среди мужей
विजिग्ये दिशम् उत्तराम्vijigye diśam uttarāmпокорил северную сторону,
संग्रामान् सु-बहून् कृत्वाsaṃgrāmān su-bahūn kṛtvāбитв весьма много свершив
क्षत्रियैर् दस्युभिस् तथाkṣatriyair dasyubhis tathāс кшатриями и разбойниками;
स विनिर्जित्य राज्ञस् तान्sa vinirjitya rājñas tānон, одолев тех царей,
करे च विनिवेश्य हkare ca viniveśya haи обложив данью,
धनान्य् आदाय सर्वेभ्योdhanāny ādāya sarvebhyoвзяв со всех богатства,
रत्नानि विविधानि चratnāni vividhāni caи разнообразные драгоценности,
Translation
Так тот тигр среди мужей покорил северную сторону, свершив весьма много битв с кшатриями и разбойниками. Одолев тех царей и обложив их данью, взяв со всех богатства и разнообразные драгоценности,
Commentary
Version
903f7d8938f2 · published Jun 16, 2026, 2:00:00 PM UTC
Page between verses with
Подводя итог северному походу, сказитель сводит воедино оба лика завоевания: брань с упорными — и обложение данью покорившихся. Знаменательно, что плод повсюду один — не разорение, а собирание: богатства и драгоценности стекаются к единому средоточию, к будущей жертве. Стих учит, что праведное завоевание не опустошает землю, а связует её в единство под общим законом; и собранное не оседает у воина, но течёт дальше — к царю, к алтарю, к делу, ради которого и был поднят поход.