Mahabharata
Аргхьяхарана-парва: слово Бхишмы о величии Кришны · Verse 2.35.9–11
2395 / 3756
Mahabharata · 2.35.9–11
Devanāgarī

न हि केवलम् अस्माकम् अयम् अर्च्यतमो ऽच्युतः ॥
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् अर्चनीयो जनार्दनः ॥
कृष्णेन हि जिता युद्धे बहवः क्षत्रियर्षभाः ॥
जगत् सर्वं च वार्ष्णेये निखिलेन प्रतिष्ठितम् ॥
तस्मात् सत्स्व् अपि वृद्धेषु कृष्णम् अर्चाम नेतरान् ॥
एवं वक्तुं न चार्हस् त्वं मा भूत् ते बुद्धिर् ईदृशी ॥

Transliteration (IAST)

na hi kevalam asmākam ayam arcyatamo 'cyutaḥ ||
trayāṇām api lokānām arcanīyo janārdanaḥ ||
kṛṣṇena hi jitā yuddhe bahavaḥ kṣatriyarṣabhāḥ ||
jagat sarvaṃ ca vārṣṇeye nikhilena pratiṣṭhitam ||
tasmāt satsv api vṛddheṣu kṛṣṇam arcāma netarān ||
evaṃ vaktuṃ na cārhas tvaṃ mā bhūt te buddhir īdṛśī ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
न हि केवलम् अस्माकम्na hi kevalam asmākam«ибо не только для нас
अयम् अर्च्यतमो अच्युतःayam arcyatamo acyutaḥэтот Ачьюта достойнейший почитания,
त्रयाणाम् अपि लोकानाम्trayāṇām api lokānāmно и трёх миров
अर्चनीयो जनार्दनःarcanīyo janārdanaḥдостоин почитания Джанардана;
कृष्णेन हि जिता युद्धेkṛṣṇena hi jitā yuddheКришною ведь побеждены в битве
बहवः क्षत्रिय-ऋषभाःbahavaḥ kṣatriya-ṛṣabhāḥмногие быки-кшатрии,
जगत् सर्वं च वार्ष्णेयेjagat sarvaṃ ca vārṣṇeyeи весь мир на Вришнийце
निखिलेन प्रतिष्ठितम्nikhilena pratiṣṭhitamвсецело утверждён;
तस्मात् सत्स्व् अपि वृद्धेषुtasmāt satsv api vṛddheṣuпотому, даже при [иных] добрых старцах,
कृष्णम् अर्चाम न इतरान्kṛṣṇam arcāma na itarānКришну чтим, не иных;
एवं वक्तुं न च अर्हस् त्वंevaṃ vaktuṃ na ca arhas tvaṃтак говорить тебе не должно;
मा भूत् ते बुद्धिर् ईदृशीmā bhūt te buddhir īdṛśīда не будет у тебя такого помышления».
Translation

«Ибо не только для нас этот Ачьюта достойнейший почитания — но и трёх миров достоин почитания Джанардана. Кришною побеждены в битве многие быки-кшатрии, и весь мир всецело утверждён на Вришнийце. Потому, даже при [иных] добрых старцах, мы чтим Кришну, а не иных; так говорить тебе не должно — да не будет у тебя такого помышления».

Commentary

Бхишма расширяет почитание за пределы собрания: Кришна достоин не «только для нас», но «трёх миров». Знаменательно, что почёт, воздаваемый Ему здесь, есть лишь местное отражение вселенского: на Вришнийце «весь мир всецело утверждён». Стих учит, что поклонение Господу не есть обычай одного народа или собрания, но долг всего сущего; чтущие Его на земле вторят тому, что творится во всех мирах. И потому первенство, отданное Кришне «даже при добрых старцах», не есть пренебрежение старшими, а признание Того, на ком держится сам мир, дающий старшинство всем прочим.

Version

eb8413a07382 · published Jun 16, 2026, 2:50:00 PM UTC

Page between verses with