Mahabharata
Дьюта-парва: помазание Юдхиштхиры (рассказ Дурьодханы) · Verse 2.49.18–20
2556 / 3756
Mahabharata · 2.49.18–20
Devanāgarī

प्रणता भूमिपाश् चापि पेतुर् हीनाः स्वतेजसा ॥
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश् च सात्यकिः केशवो ऽष्टमः ॥
सत्त्वस्थाः शौर्यसंपन्ना अन्योन्यप्रियकारिणः ॥
विसंज्ञान् भूमिपान् दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस् तदा ॥
ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद् धेमविषाणिनाम् ॥
शतान्य् अनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत ॥

Transliteration (IAST)

praṇatā bhūmipāś cāpi petur hīnāḥ svatejasā ||
dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāś ca sātyakiḥ keśavo 'ṣṭamaḥ ||
sattvasthāḥ śauryasaṃpannā anyonyapriyakāriṇaḥ ||
visaṃjñān bhūmipān dṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃs tadā ||
tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥ prādād dhemaviṣāṇinām ||
śatāny anaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रणता भूमिपाश् चापिpraṇatā bhūmipāś cāpi«и склонённые цари
पेतुर् हीनाः स्व-तेजसाpetur hīnāḥ sva-tejasāпали, лишённые своего пыла;
धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश् चdhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāś caДхриштадьюмна, Пандавы,
सात्यकिः केशवो ऽष्टमःsātyakiḥ keśavo 'ṣṭamaḥСатьяки и Кешава восьмой —
सत्त्व-स्थाः शौर्य-संपन्नाsattva-sthāḥ śaurya-saṃpannāстойкие, доблестью наделённые,
अन्योन्य-प्रिय-कारिणःanyonya-priya-kāriṇaḥдруг другу приязнь творящие, —
विसंज्ञान् भूमिपान् दृष्ट्वाvisaṃjñān bhūmipān dṛṣṭvāувидев бесчувственных царей
मां च ते प्राहसंस् तदाmāṃ ca te prāhasaṃs tadāи меня, они рассмеялись тогда;
ततः प्रहृष्टो बीभत्सुःtataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥзатем обрадованный Бибхатсу [Арджуна]
प्रादाद् धेम-विषाणिनाम्prādād dhema-viṣāṇināmдал золоторогих
शतान्य् अनडुहां पञ्चśatāny anaḍuhāṃ pañcaпятьсот быков-волов
द्विज-मुख्येषु भारतdvija-mukhyeṣu bhārataлучшим из дваждырождённых, о Бхарата».
Translation

«И склонённые цари пали, лишённые своего блеска; [лишь] Дхриштадьюмна, Пандавы, Сатьяки и Кешава восьмой — стойкие, наделённые доблестью, творящие друг другу приязнь, — увидев бесчувственных царей и меня, рассмеялись тогда. Затем обрадованный Бибхатсу [Арджуна] дал лучшим из дваждырождённых пятьсот золоторогих быков-волов, о Бхарата».

Commentary

Цари «пали, лишённые блеска» пред явленной славою — но Пандавы и Кришна «восьмой» стоят непоколебимо. Знаменательно различение: где немощнеет всякий, там твёрд тот, кто с Господом. Стих учит, что устойчивость даётся близостью к Всевышнему: сонм владык падает в беспамятстве, а малая горстка, в средоточии коей Кешава, пребывает крепка. И слово «друг другу приязнь творящие» являет тайну их силы — единодушие любящих, скреплённое присутствием Господа. Кто с Кришною и в согласии с братьями, того не повергнет то, что валит всех прочих; а смех их — не злоба, а лёгкость сердец, не отягощённых завистью, как у павших.

Version

cf7a8cf1a7f4 · published Jun 16, 2026, 4:00:00 PM UTC

Page between verses with