जनमेजय उवाच
किमर्थं भगवान् सोमो यक्ष्मणा समगृह्यत ॥
कथं च तीर्थप्रवरे तस्मिंश् चन्द्रो न्यमज्जत ॥
कथम् आप्लुत्य तस्मिंस् तु पुनर् आप्यायितः शशी ॥
एतन् मे सर्वम् आचक्ष्व विस्तरेण महामुने ॥
वैशंपायन उवाच
दक्षस्य तनया यास् ताः प्रादुरासन् विशां पते ॥
स सप्तविंशतिं कन्या दक्षः सोमाय वै ददौ ॥
नक्षत्रयोगनिरताः संख्यानार्थं च भारत ॥
पत्न्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभलक्षणाः ॥
तास् तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥
अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रूपसंपदा ॥
ततस् तस्यां स भगवान् प्रीतिं चक्रे निशाकरः ॥
सास्य हृद्या बभूवाथ तस्मात् तां बुभुजे सदा ॥
janamejaya uvāca
kimarthaṃ bhagavān somo yakṣmaṇā samagṛhyata ||
kathaṃ ca tīrthapravare tasmiṃś candro nyamajjata ||
katham āplutya tasmiṃs tu punar āpyāyitaḥ śaśī ||
etan me sarvam ācakṣva vistareṇa mahāmune ||
vaiśaṃpāyana uvāca
dakṣasya tanayā yās tāḥ prādurāsan viśāṃ pate ||
sa saptaviṃśatiṃ kanyā dakṣaḥ somāya vai dadau ||
nakṣatrayoganiratāḥ saṃkhyānārthaṃ ca bhārata ||
patnyo vai tasya rājendra somasya śubhalakṣaṇāḥ ||
tās tu sarvā viśālākṣyo rūpeṇāpratimā bhuvi ||
atyaricyata tāsāṃ tu rohiṇī rūpasaṃpadā ||
tatas tasyāṃ sa bhagavān prītiṃ cakre niśākaraḥ ||
sāsya hṛdyā babhūvātha tasmāt tāṃ bubhuje sadā ||
Джанамеджая сказал: «Отчего владыка Сома был охвачен чахоткой? И как в том лучшем броде погрузился месяц? Как, искупавшись в нём, вновь восполнен был месяц? Это мне всё поведай подробно, о великий мудрец». Вайшампаяна сказал: «Дочери Дакши, те, что явились, о владыка людей, — двадцать семь дев Дакша дал Соме, преданных сочетанию с созвездиями и для счёта времени, о Бхарата, — жёны его, о владыка царей, Сомы, благих примет. Они все, широкоокие, красотою несравненны на земле; но превзошла их Рохини богатством красоты. Тогда к ней тот владыка-месяц возымел привязанность; она стала ему милой, потому ею наслаждался всегда».
977620aef2dd · published Jun 20, 2026, 3:45:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Двадцать семь дев Дакши — это накшатры, лунные стоянки, по которым исчисляется время (saṃkhyāna): миф облекает в образ брака небесный порядок, по коему месяц проходит через созвездия. Пристрастие Сомы к одной Рохини есть нарушение этого равномерного хода — корень грядущей беды. Так в самой ткани предания сплетены астрономия и нравственный урок: уклонение от равной меры расстраивает строй мира.