Mahabharata
The Śrāddha: Times, the Demons' Share, and Worthy Recipients13.24.18-23
11976 / 15823
Mahabharata · 13.24.18-23
Devanāgarī

अनुयोक्ता च यो विप्रो अनुयुक्तश् च भारत ॥
नार्हतस् ताव् अपि श्राद्धं ब्रह्मविक्रयिणौ हि तौ ॥
अग्रणीर् यः कृतः पूर्वं वर्णावरपरिग्रहः ॥
ब्राह्मणः सर्वविद्यो ऽपि राजन् नार्हति केतनम् ॥
अनग्नयश् च ये विप्रा मृतनिर्यातकाश् च ये ॥
स्तेनाश् च पतिताश् चैव राजन् नार्हन्ति केतनम् ॥
अपरिज्ञातपूर्वाश् च गणपूर्वाश् च भारत ॥
पुत्रिकापूर्वपुत्राश् च श्राद्धे नार्हन्ति केतनम् ॥
ऋणकर्ता च यो राजन् यश् च वार्धुषिको द्विजः ॥
प्राणिविक्रयवृत्तिश् च राजन् नार्हन्ति केतनम् ॥
स्त्रीपूर्वाः काण्डपृष्ठाश् च यावन्तो भरतर्षभ ॥
अजपा ब्राह्मणाश् चैव श्राद्धे नार्हन्ति केतनम् ॥

Transliteration (IAST)

anuyoktā ca yo vipro anuyuktaś ca bhārata ||
nārhatas tāv api śrāddhaṃ brahmavikrayiṇau hi tau ||
agraṇīr yaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ varṇāvaraparigrahaḥ ||
brāhmaṇaḥ sarvavidyo 'pi rājan nārhati ketanam ||
anagnayaś ca ye viprā mṛtaniryātakāś ca ye ||
stenāś ca patitāś caiva rājan nārhanti ketanam ||
aparijñātapūrvāś ca gaṇapūrvāś ca bhārata ||
putrikāpūrvaputrāś ca śrāddhe nārhanti ketanam ||
ṛṇakartā ca yo rājan yaś ca vārdhuṣiko dvijaḥ ||
prāṇivikrayavṛttiś ca rājan nārhanti ketanam ||
strīpūrvāḥ kāṇḍapṛṣṭhāś ca yāvanto bharatarṣabha ||
ajapā brāhmaṇāś caiva śrāddhe nārhanti ketanam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अनुयोक्ता च यः विप्रःanuyoktā ca yaḥ vipraḥи кто брахман нанимающий за плату
अनुयुक्तः च भारतanuyuktaḥ ca bhārataи нанятый, о Бхарата
न अर्हतः तौ अपि श्राद्धंna arhataḥ tau api śrāddhaṃне достойны оба шраддхи
ब्रह्मविक्रयिणौ हि तौbrahmavikrayiṇau hi tauторговцы Брахманом ведь они
अग्रणीः यः कृतः पूर्वंagraṇīḥ yaḥ kṛtaḥ pūrvaṃкто во главе поставлен прежде
वर्णावरपरिग्रहःvarṇāvaraparigrahaḥвзявший жену низшей варны
ब्राह्मणः सर्वविद्यः अपिbrāhmaṇaḥ sarvavidyaḥ apiбрахман, всезнающий даже
राजन् न अर्हति केतनम्rājan na arhati ketanamо царь, не достоин приглашения
अनग्नयः च ये विप्राःanagnayaḥ ca ye viprāḥбезогненные которые брахманы
मृतनिर्यातकाः च येmṛtaniryātakāḥ ca yeи мертвецов выносящие которые
स्तेनाः च पतिताः च एवstenāḥ ca patitāḥ ca evaворы и падшие
राजन् न अर्हन्ति केतनम्rājan na arhanti ketanamо царь, не достойны приглашения
अपरिज्ञातपूर्वाः चaparijñātapūrvāḥ caневедомого прежде рода
गणपूर्वाः च भारतgaṇapūrvāḥ ca bhārataи из шайки бывшие, о Бхарата
पुत्रिकापूर्वपुत्राः चputrikāpūrvaputrāḥ caи сыновья дочери-наследницы
श्राद्धे न अर्हन्ति केतनम्śrāddhe na arhanti ketanamна шраддхе не достойны приглашения
ऋणकर्ता च यः राजन्ṛṇakartā ca yaḥ rājanи кто должник, о царь
यः च वार्धुषिकः द्विजःyaḥ ca vārdhuṣikaḥ dvijaḥи кто ростовщик-дваждырождённый
प्राणिविक्रयवृत्तिः चprāṇivikrayavṛttiḥ caи живущий продажею живых тварей
राजन् न अर्हन्ति केतनम्rājan na arhanti ketanamо царь, не достойны приглашения
स्त्रीपूर्वाः काण्डपृष्ठाः चstrīpūrvāḥ kāṇḍapṛṣṭhāḥ caживущие на счёт жён, кандаприштхи
यावन्तः भरतर्षभyāvantaḥ bharatarṣabhaсколько их, о бык Бхаратов
अजपाः ब्राह्मणाः च एवajapāḥ brāhmaṇāḥ ca evaне творящие джапы брахманы
श्राद्धे न अर्हन्ति केतनम्śrāddhe na arhanti ketanamна шраддхе не достойны приглашения
Translation

«И кто брахман нанимающий за плату жреца, и нанятый, о Бхарата, — не достойны оба шраддхи: торговцы Брахманом ведь они. Кто во главе поставлен прежде, взявший жену низшей варны, брахман, всезнающий даже, о царь, не достоин приглашения. Безогненные которые брахманы, и мертвецов выносящие которые, воры и падшие — о царь, не достойны приглашения. Неведомого прежде рода, и из шайки бывшие, о Бхарата, и сыновья дочери-наследницы — на шраддхе не достойны приглашения. И кто должник, о царь, и кто ростовщик-дваждырождённый, и живущий продажею живых тварей — о царь, не достойны приглашения. Живущие на счёт жён, кандаприштхи, сколько их, о бык Бхаратов, и не творящие джапы брахманы — на шраддхе не достойны приглашения».

Version

f3e0c417ecb4 · published Jun 20, 2026, 8:55:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with