युधिष्ठिर उवाच
श्राद्धकाले च दैवे च धर्मे चापि पितामह ॥
इच्छामीह त्वयाख्यातं विहितं यत् सुरर्षिभिः ॥
भीष्म उवाच
दैवं पूर्वाह्णिके कुर्याद् अपराह्णे तु पैतृकम् ॥
मङ्गलाचारसंपन्नः कृतशौचः प्रयत्नवान् ॥
मनुष्याणां तु मध्याह्ने प्रदद्याद् उपपत्तितः ॥
कालहीनं तु यद् दानं तं भागं रक्षसां विदुः ॥
लङ्घितं चावलीढं च कलिपूर्वं च यत् कृतम् ॥
रजस्वलाभिर् दृष्टं च तं भागं रक्षसां विदुः ॥
अवघुष्टं च यद् भुक्तम् अव्रतेन च भारत ॥
परामृष्टं शुना चैव तं भागं रक्षसां विदुः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
śrāddhakāle ca daive ca dharme cāpi pitāmaha ||
icchāmīha tvayākhyātaṃ vihitaṃ yat surarṣibhiḥ ||
bhīṣma uvāca
daivaṃ pūrvāhṇike kuryād aparāhṇe tu paitṛkam ||
maṅgalācārasaṃpannaḥ kṛtaśaucaḥ prayatnavān ||
manuṣyāṇāṃ tu madhyāhne pradadyād upapattitaḥ ||
kālahīnaṃ tu yad dānaṃ taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ ||
laṅghitaṃ cāvalīḍhaṃ ca kalipūrvaṃ ca yat kṛtam ||
rajasvalābhir dṛṣṭaṃ ca taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ ||
avaghuṣṭaṃ ca yad bhuktam avratena ca bhārata ||
parāmṛṣṭaṃ śunā caiva taṃ bhāgaṃ rakṣasāṃ viduḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Во время шраддхи, и в божеском обряде, и в дхарме, о дед, желаю здесь тобою изъяснённое услышать, — установленное что божественными риши». Бхишма сказал: «Божеское в первой половине дня да творит, в послеполуденье же — предкам, благим обрядом наделённый, совершивший очищение, усердный. Людям же в полдень да подаёт, как подобает. Несвоевременный же какой дар — ту долю ракшасов знают. Перешагнутое, и облизанное, и со ссорою что сделано, месячными жёнами виденное — ту долю ракшасов знают. Оглашённое бранью что съедено, и необетным, о Бхарата, тронутое псом — ту долю ракшасов знают».
03f4a89ef63e · published Jun 20, 2026, 8:55:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Бхишма размечает священное время: жертва богам — на восходе дня, предкам — на склоне, людям — в полдень. Знаменательно понятие «доли ракшасов»: несвоевременное или осквернённое приношение не доходит до богов и предков, а достаётся демонам. Так подчёркивается, что не вещество дара само по себе, но чистота и благочиние обряда делают его действенным; оскорблённое нечистотою, гневом или небрежением, оно обращается в пищу тьмы, а не в жертву свету.