Nārada Purāṇa
Janaka and Pañcaśikha: Mithilā is burning45.73-81
465 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 45.73-81

Paṃcaśikha

Devanāgarī

एवं पंच त्रिका ह्येते गुणस्तदुपलब्धये ॥ येनायं त्रिविधो भावः पर्यायात्समुपस्थितः
सात्त्विको राजसश्चापि तामसश्चापि ते त्रयः ॥ त्रिविधा वेदाना येषु प्रसृता सर्वसाधिनी
प्रहर्षः प्रीतिरानंदः सुखं संशान्तचित्तता ॥ अकुतश्चित्कुतश्चिद्वा चित्ततः सात्त्विको गुणः
अतुष्टिः परितापश्च शोको लोभस्तथाऽक्षमा ॥ लिंगानि रजसस्तानि दृश्यंते हेत्वहेतुतः
अविवेकस्तथा मोहः प्रमादः स्वप्नतंद्रिता ॥ कथंचिदपि वर्तंते विविधास्तामसा गुणाः
इमां च यो वेद विमोक्षबुद्धिमात्मानमन्विच्छति चाप्रमत्तः ॥ न लिप्यते कर्मपलैरनिष्टैः पत्रं विषस्येव जलेन सिक्तम्
दृढैर्हि पाशैर्विविधैर्विमुक्तः प्रजानिमित्तैरपि दैवतैश्च ॥ यदा ह्यसौ दुःखसौख्ये जहाति मुक्तस्तदाऽग्र्यां गतिमेत्यलिंगः
श्रुतिप्रमाणगममंगलैश्च शेति जरामृत्युभयादतीतः ॥ क्षीणे च पुण्ये विगते च पापे तनोर्निमित्ते च फले विनष्टे
अलेपमाकाशमलिंगमेवमास्थाय पश्यंति महत्यशक्ता ॥ यथोर्णनाभिः परिवर्तमानस्तंतुक्षये तिष्टति यात्यमानः

Transliteration (IAST)

evaṃ paṃca trikā hyete guṇastadupalabdhaye || yenāyaṃ trividho bhāvaḥ paryāyātsamupasthitaḥ
sāttviko rājasaścāpi tāmasaścāpi te trayaḥ || trividhā vedānā yeṣu prasṛtā sarvasādhinī
praharṣaḥ prītirānaṃdaḥ sukhaṃ saṃśāntacittatā || akutaścitkutaścidvā cittataḥ sāttviko guṇaḥ
atuṣṭiḥ paritāpaśca śoko lobhastathā'kṣamā || liṃgāni rajasastāni dṛśyaṃte hetvahetutaḥ
avivekastathā mohaḥ pramādaḥ svapnataṃdritā || kathaṃcidapi vartaṃte vividhāstāmasā guṇāḥ
imāṃ ca yo veda vimokṣabuddhimātmānamanvicchati cāpramattaḥ || na lipyate karmapalairaniṣṭaiḥ patraṃ viṣasyeva jalena siktam
dṛḍhairhi pāśairvividhairvimuktaḥ prajānimittairapi daivataiśca || yadā hyasau duḥkhasaukhye jahāti muktastadā'gryāṃ gatimetyaliṃgaḥ
śrutipramāṇagamamaṃgalaiśca śeti jarāmṛtyubhayādatītaḥ || kṣīṇe ca puṇye vigate ca pāpe tanornimitte ca phale vinaṣṭe
alepamākāśamaliṃgamevamāsthāya paśyaṃti mahatyaśaktā || yathorṇanābhiḥ parivartamānastaṃtukṣaye tiṣṭati yātyamānaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवंevaṃтак
पंचpaṃcaпять
त्रिकाtrikāтроек
ह्येतेhyeteведь эти
गुणस्तदुपलब्धयेguṇastadupalabdhayeкачества ради его постижения
येनायंyenāyaṃотчего это
त्रिविधोtrividhoтрёхвидное
भावःbhāvaḥсостояние
पर्यायात्समुपस्थितःparyāyātsamupasthitaḥпо череде наступает
सात्त्विकोsāttvikoсаттвическое
राजसश्चापिrājasaścāpiи раджасическое
तामसश्चापिtāmasaścāpiи тамасическое
तेteте
त्रयःtrayaḥтрое
त्रिविधाtrividhāтрёхвидное
वेदानाvedānāощущение
येषुyeṣuв которых
प्रसृताprasṛtāразлитое
सर्वसाधिनीsarvasādhinīвсё совершающее
प्रहर्षःpraharṣaḥвосторг
प्रीतिरानंदःprītirānaṃdaḥрадость, блаженство
सुखंsukhaṃсчастье
संशान्तचित्तताsaṃśāntacittatāумиротворённость сознания
अकुतश्चित्कुतश्चिद्वाakutaścitkutaścidvāниоткуда или откуда-нибудь
चित्ततःcittataḥот сознания
सात्त्विकोsāttvikoсаттвическое
गुणःguṇaḥкачество
अतुष्टिःatuṣṭiḥнеудовлетворённость
परितापश्चparitāpaścaи жгучая мука
शोकोśokoскорбь
लोभस्तथाऽक्षमाlobhastathā'kṣamāжадность так же, нетерпение
लिंगानिliṃgāniпризнаки
रजसस्तानिrajasastāniстрасти те
दृश्यंतेdṛśyaṃteвидятся
हेत्वहेतुतःhetvahetutaḥс причиной и без причины
अविवेकस्तथाavivekastathāнеразличение так же
मोहःmohaḥослепление
प्रमादःpramādaḥнебрежность
स्वप्नतंद्रिताsvapnataṃdritāсон и вялость
कथंचिदपिkathaṃcidapiкак-нибудь
वर्तंतेvartaṃteвозникают
विविधास्तामसाvividhāstāmasāразные тамасические
गुणाःguṇāḥкачества
इमांimāṃэтот
caи
योyoкто
वेदvedaзнает
विमोक्षबुद्धिमात्मानमन्विच्छतिvimokṣabuddhimātmānamanvicchatiосвобождающий разум и души ищет
चाप्रमत्तःcāpramattaḥи бдительный
naне
लिप्यतेlipyateпятнается
कर्मपलैरनिष्टैःkarmapalairaniṣṭaiḥнежеланными плодами дел
पत्रंpatraṃлист
विषस्येवviṣasyevaкак лотоса
जलेनjalenaводою
सिक्तम्siktamоблитый
दृढैर्हिdṛḍhairhiкрепкими ведь
पाशैर्विविधैर्विमुक्तःpāśairvividhairvimuktaḥпутами разными освобождённый
प्रजानिमित्तैरपिprajānimittairapiи теми, что от потомства
दैवतैश्चdaivataiścaи божественными
यदाyadāкогда
ह्यसौhyasauведь он
दुःखसौख्येduḥkhasaukhyeстрадание и счастье
जहातिjahātiоставляет
मुक्तस्तदाऽग्र्यांmuktastadā'gryāṃосвобождённый, тогда высшим
गतिमेत्यलिंगःgatimetyaliṃgaḥпутём идёт, без признака
श्रुतिप्रमाणगममंगलैश्चśrutipramāṇagamamaṃgalaiścaи со свидетельствами шрути, преданиями и благословениями
शेतिśetiпребывает
जरामृत्युभयादतीतःjarāmṛtyubhayādatītaḥстрах старости и смерти перешедший
क्षीणेkṣīṇeкогда истощена
caи
पुण्येpuṇyeзаслуга
विगतेvigateушёл
caи
पापेpāpeгрех
तनोर्निमित्तेtanornimitteтела причина
caи
फलेphaleплод
विनष्टेvinaṣṭeпогиб
अलेपमाकाशमलिंगमेवमास्थायalepamākāśamaliṃgamevamāsthāyaв незапятнанном, подобном пространству, безпризнаковом утвердившись
पश्यंतिpaśyaṃtiвидят
महत्यशक्ताmahatyaśaktāв великом бессильные
यथोर्णनाभिःyathorṇanābhiḥкак паук
परिवर्तमानस्तंतुक्षयेparivartamānastaṃtukṣayeкружащий, при исчезновении нити
तिष्टतिtiṣṭatiстоит
यात्यमानःyātyamānaḥвлекомый
Translation

Панчашикха: «Так эти пять троек — качества ради его постижения, отчего это трёхвидное состояние наступает по череде. Саттвическое, раджасическое и тамасическое — те трое; трёхвидное ощущение, в них разлитое, всё совершающее. Восторг, радость, блаженство, счастье, умиротворённость сознания — ниоткуда или откуда-нибудь, от сознания, — саттвическое качество. Неудовлетворённость, жгучая мука, скорбь, жадность и нетерпение — те признаки страсти видятся и с причиной, и без причины. Неразличение, ослепление, небрежность, сон и вялость как-нибудь возникают — разные тамасические качества. И кто знает этот освобождающий разум и, бдительный, ищет души, — тот не пятнается нежеланными плодами дел, как лист лотоса, облитый водою. Ибо освобождённый от крепких и разных пут — и от тех, что от потомства, и от божественных, — когда он оставляет страдание и счастье, тогда, освобождённый, идёт высшим путём, без признака. И со свидетельствами шрути, преданиями и благословениями пребывает он, перейдя страх старости и смерти, когда истощена заслуга и ушёл грех и погиб плод, что был причиною тела. Утвердившись так в незапятнанном, подобном пространству, лишённом признака, видят они — бессильные в великом. Как паук, кружащий, при исчезновении нити стоит, влекомый...»

Version

ab7bd970617b · published Sep 5, 2026, 3:46:39 AM UTC

Available inRU

Page between verses with