Sanat-kumāra
त्रिधामूलेन मेधावी व्यापकं हि समाचरेत् ॥ पूर्वोक्तां देवातां ध्यायेत्साकारां गुणसंयुताम्
त्रिपदा हरिजा पूर्वमुखी ब्रह्मास्त्रसंज्ञिका ॥ चतुर्विशतितत्त्वाढ्या पातु प्राचीं दिशं मम
चतुष्पदा ब्रह्मदंडा ब्रह्माणी दक्षिणानना ॥ षड्विंशतत्त्वसंयुक्ता पातु मे दक्षिणां दिशम्
प्रत्यङ्मुखी पञ्चपदी पञ्चाशत्तत्त्वरूपिणी ॥ पातु प्रतीचीमनिशं मम ब्रह्मशिरोंकिता
सौम्यास्या ब्रह्मतुर्याढ्या साथर्वांगिरसात्मिका ॥ उदीचीं षट्पदा पातु षष्टितत्त्वकलात्मिका
पञ्चाशद्वर्णरचिता नवपादा शताक्षरी ॥ व्योमा संपातु मे वोर्द्ध्वशिरो वेदांतसंस्थिता
विद्युन्निभा ब्रह्मसन्ध्या मृगारूढा चतुर्भुजा ॥ चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम्
ब्रह्मी कुमारी गायत्री रक्तांगी हंसवाहिनी ॥ बिभ्रत्कमंडलुं चाक्षं स्रुवस्रुवौ पातु नैर्ऋतिम्
शुक्लवर्णा च सावित्री युवती वृषवाहना । कपालशूलकाक्षस्रग्धारिणी पातु वायवीम्
श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना ॥ शंखचक्राभयकरा पातु शैवीं दिशं मम
चतुर्भुजा देवमाता गौरांगी सिंहवाहना ॥ वराभयखङ्गचर्मभुजा पात्वधरां दिशम्
तत्तत्पार्श्वे स्थिताः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः ॥ स्वस्वदिक्षुस्थिताः पातुं ग्रहशक्त्यंगसंयुताः
मंत्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठातृदेवताः ॥ व्यापकत्वेन पांत्वस्मानापादतलमस्तकम्
इदं ते कथितं सत्यं सावित्रीपंजरं मया ॥ संध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः
tridhāmūlena medhāvī vyāpakaṃ hi samācaret || pūrvoktāṃ devātāṃ dhyāyetsākārāṃ guṇasaṃyutām
tripadā harijā pūrvamukhī brahmāstrasaṃjñikā || caturviśatitattvāḍhyā pātu prācīṃ diśaṃ mama
catuṣpadā brahmadaṃḍā brahmāṇī dakṣiṇānanā || ṣaḍviṃśatattvasaṃyuktā pātu me dakṣiṇāṃ diśam
pratyaṅmukhī pañcapadī pañcāśattattvarūpiṇī || pātu pratīcīmaniśaṃ mama brahmaśiroṃkitā
saumyāsyā brahmaturyāḍhyā sātharvāṃgirasātmikā || udīcīṃ ṣaṭpadā pātu ṣaṣṭitattvakalātmikā
pañcāśadvarṇaracitā navapādā śatākṣarī || vyomā saṃpātu me vorddhvaśiro vedāṃtasaṃsthitā
vidyunnibhā brahmasandhyā mṛgārūḍhā caturbhujā || cāpeṣucarmāsidharā pātu me pāvakīṃ diśam
brahmī kumārī gāyatrī raktāṃgī haṃsavāhinī || bibhratkamaṃḍaluṃ cākṣaṃ sruvasruvau pātu nairṛtim
śuklavarṇā ca sāvitrī yuvatī vṛṣavāhanā | kapālaśūlakākṣasragdhāriṇī pātu vāyavīm
śyāmā sarasvatī vṛddhā vaiṣṇavī garuḍāsanā || śaṃkhacakrābhayakarā pātu śaivīṃ diśaṃ mama
caturbhujā devamātā gaurāṃgī siṃhavāhanā || varābhayakhaṅgacarmabhujā pātvadharāṃ diśam
tattatpārśve sthitāḥ svasvavāhanāyudhabhūṣaṇāḥ || svasvadikṣusthitāḥ pātuṃ grahaśaktyaṃgasaṃyutāḥ
maṃtrādhidevatārūpā mudrādhiṣṭhātṛdevatāḥ || vyāpakatvena pāṃtvasmānāpādatalamastakam
idaṃ te kathitaṃ satyaṃ sāvitrīpaṃjaraṃ mayā || saṃdhyayoḥ pratyahaṃ bhaktyā japakāle viśeṣataḥ
«Трижды коренною разумный да совершит охватывание и да созерцает прежде названную богиню с образом, наделённую качествами. «Трёхстопная, рождённая от Хари, обращённая к востоку, зовомая оружием Брахмы, богатая двадцатью четырьмя таттвами, да хранит мою восточную сторону. Четырёхстопная, посох Брахмы, Брахмани, обращённая к югу, соединённая с двадцатью шестью таттвами, да хранит мою южную сторону. Обращённая к западу, пятистопная, имеющая облик пятидесяти таттв, знаменованная главою Брахмы, да хранит непрестанно мою западную. Обращённая к северу, богатая четвёртым Брахманом, имеющая природою Атхарван и Ангираса, шестистопная, имеющая природою шестьдесят таттв и частей, да хранит северную. Составленная из пятидесяти слогов, девятистопная, стослоговая, небесная, пребывающая в веданте, да хранит мою верхнюю голову. Подобная молнии, брахмическая сандхья, восседающая на лани, четырёхрукая, держащая лук, стрелу, щит и меч, да хранит мою огненную сторону. Брахми, Кумари, Гаятри, краснотелая, на лебеде ездящая, держащая камандалу, чётки и оба черпака, да хранит юго-западную. Белого цвета Савитри, юная, на быке ездящая, держащая череп, копьё и чётки, да хранит северо-западную. Тёмная Сарасвати, старая, вишнуитская, на Гаруде сидящая, с раковиной, диском и бесстрашием в руках, да хранит мою шиваитскую сторону. Четырёхрукая мать богов, светлотелая, на льве ездящая, с даром, бесстрашием, мечом и щитом в руках, да хранит нижнюю сторону. Пребывающие в тех и тех сторонах, со своими ездовыми, оружиями и уборами, стоящие каждый в своей стороне, соединённые с планетами, силами и членами, да хранят; имеющие облик правящих божеств мантры, божества, правящие мудрами, охватыванием да хранят нас от подошв до темени». Это тебе, истинная «клеть Савитри», поведана мною: в оба сумеречных часа, ежедневно, с преданностью, особенно во время шёпота...»
e8233f19f9fa · published Sep 5, 2026, 3:56:16 PM UTC
Available inRUPage between verses with
По сторонам света расставлены не разные богини, а одна в разных возрастах: Брахми — дева на лебеде, Савитри — юная на быке, Сарасвати — старая на Гаруде. Это утро, полдень и вечер, разнесённые по кругу; сандхью совершают трижды в день и всякий раз к иной.
Прочие охранительницы различаются не обликом, а мерою стиха: трёхстопная, четырёхстопная, пятистопная, шестистопная, девятистопная. Защиту здесь несёт размер, и каждой стороне отвечает своё число стоп.
Слова «богатая двадцатью четырьмя таттвами», «пятьюдесятью», «шестьюдесятью» стоят там, где в других бронях стояли бы оружия. Счёт начал мира приложен к сторонам, как оружие, — и это, пожалуй, самая книжная броня во всём своде.