Sanat-kumāra
पठनीयं प्रयत्नेन भुक्तिं मुक्तिं समिच्छता ॥ भूतिदा भुवना वाणी महावसुमती मही
हिरण्यजननी नन्दा सविसर्गा तपस्विनी ॥ यशस्विनी सती सत्या वेदविच्चिन्मयी शुभा
विश्वा तुर्या वरेण्या च निसृणी यमुना भुवा ॥ मोदा देवी वरिष्ठा च धीश्च शांतिर्मती मही
धिषणा योगिनी युक्ता नदी प्रज्ञाप्रचोदनी ॥ दया च यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी जया
सेनामुखी साममयी बगला दोषवार्जिता ॥ माया प्रज्ञा परा दोग्ध्री मानिनी पोषिणी क्रिया
ज्योत्स्ना तीर्थमयी रम्या सौम्यामृतमया तथा ॥ ब्राह्मी हैमी भुजंगी च वशिनी सुंदरी वनी
ॐकारहसिनी सर्वा सुधा सा षड्गुणावती ॥ माया स्वधा रमा तन्वी रिपुघ्नी रक्षणणी सती
हैमी तारा विधुगतिर्विषघ्नी च वरानना ॥ अमरा तीर्थदा दीक्षा दुर्धर्षा रोगहारिणी
नानापापनृशंसघ्नी षट्पदी वज्रिणी रणी ॥ योगिनी वमला सत्या अबला बलदा जया
गोमती जाह्नवी रजावी तपनी जातवेदसा ॥ अचिरा वृष्टिदा ज्ञेया ऋततंत्रा ऋतात्मिका
सर्वकामदुधा सौम्या भवाहंकारवर्जिता ॥ द्विपदा या चतुष्पदा त्रिपदा या च षट्पदा
अष्टापदी नवपदी सहस्राक्षाक्षरात्मिका ॥ अष्टोत्तरशतं नाम्नां सावित्र्या यः पठेन्नरः
स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥ एतत्ते कथितं विप्र पंचप्रकृतिलक्षणम्
मंत्राराधनपूर्वं च विश्वकामप्रपूरणम्
paṭhanīyaṃ prayatnena bhuktiṃ muktiṃ samicchatā || bhūtidā bhuvanā vāṇī mahāvasumatī mahī
hiraṇyajananī nandā savisargā tapasvinī || yaśasvinī satī satyā vedaviccinmayī śubhā
viśvā turyā vareṇyā ca nisṛṇī yamunā bhuvā || modā devī variṣṭhā ca dhīśca śāṃtirmatī mahī
dhiṣaṇā yoginī yuktā nadī prajñāpracodanī || dayā ca yāminī padmā rohiṇī ramaṇī jayā
senāmukhī sāmamayī bagalā doṣavārjitā || māyā prajñā parā dogdhrī māninī poṣiṇī kriyā
jyotsnā tīrthamayī ramyā saumyāmṛtamayā tathā || brāhmī haimī bhujaṃgī ca vaśinī suṃdarī vanī
oṃkārahasinī sarvā sudhā sā ṣaḍguṇāvatī || māyā svadhā ramā tanvī ripughnī rakṣaṇaṇī satī
haimī tārā vidhugatirviṣaghnī ca varānanā || amarā tīrthadā dīkṣā durdharṣā rogahāriṇī
nānāpāpanṛśaṃsaghnī ṣaṭpadī vajriṇī raṇī || yoginī vamalā satyā abalā baladā jayā
gomatī jāhnavī rajāvī tapanī jātavedasā || acirā vṛṣṭidā jñeyā ṛtataṃtrā ṛtātmikā
sarvakāmadudhā saumyā bhavāhaṃkāravarjitā || dvipadā yā catuṣpadā tripadā yā ca ṣaṭpadā
aṣṭāpadī navapadī sahasrākṣākṣarātmikā || aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ sāvitryā yaḥ paṭhennaraḥ
sa cirāyuḥ sukhī putrī vijayī vinayī bhavet || etatte kathitaṃ vipra paṃcaprakṛtilakṣaṇam
maṃtrārādhanapūrvaṃ ca viśvakāmaprapūraṇam
«...должна быть читаема с усердием желающим наслаждения и освобождения. Бхутида, Бхувана, Вани, Махавасумати, Махи, Хираньяджанани, Нанда, Сависарга, Тапасвини, Яшасвини, Сати, Сатья, Ведавит, Чинмайи, Шубха, Вишва, Турья, Вареньья, Нисрини, Ямуна, Бхува, Мода, Деви, Вариштха, Дхи, Шанти, Мати, Махи, Дхишана, Йогини, Юкта, Нади, Праджняпрачодани, Дая, Ямини, Падма, Рохини, Рамани, Джая, Сенамукхи, Самамайи, Багала, Лишённая изъяна, Майя, Праджня, Пара, Догдхри, Манини, Пошини, Крия, Джьотсна, Тиртхамайи, Рамья, Саумья, Амритамайи, Брахми, Хайми, Бхуджанги, Вашини, Сундари, Вани, Омкарахасини, Сарва, Судха, Шадгунавати, Майя, Свадха, Рама, Танви, Рипугхни, Ракшани, Сати, Хайми, Тара, Видхугати, Вишагхни, Варанана, Амара, Тиртхада, Дикша, Дурдхарша, Рогахарини, Губящая разные грехи и жестокости, Шатпади, Ваджрини, Рани, Йогини, Вимала, Сатья, Абала, Балада, Джая, Гомати, Джахнави, Раджави, Тапани, Джатаведаса, Ачира, Вриштида, Джнея, Ритатантра, Ритатмика, Исполняющая все желания, Благая, Лишённая самости бытия, двустопная, четырёхстопная, трёхстопная, шестистопная, восьмистопная, девятистопная, имеющая природою тысячу глаз и слогов. Кто прочтёт эти сто восемь имён Савитри, тот станет долголетним, счастливым, имеющим сыновей, победоносным и благонравным. Это тебе поведано, о брахман, — определение пяти пракрити, с почитанием мантрами впереди, исполняющее все желания вселенной».
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde pañcaprakṛtimantrādinirūpaṇaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ
d92bc634a608 · published Sep 5, 2026, 3:56:16 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Сто восемь имён Савитри устроены не как хвала, а как перечень того, чем стих бывает: Дхи — разумение, Мати — мысль, Праджняпрачодани — та, что побуждает разум. Последнее имя почти дословно повторяет саму гаятри, где просят подвигнуть разумения.
Рядом с ними стоят названия рек — Ямуна, Гомати, Джахнави — и обычные вещи: Джьотсна, лунный свет; Судха, нектар; Свадха, поминальное возглашение. Стих оказывается назван всем, что течёт, светит и произносится.
Замыкают список меры: двустопная, трёхстопная, четырёхстопная, шестистопная, восьмистопная, девятистопная. Богиню, которой только что придали тело из планет и времён года, в конце называют просто количеством стоп. Так эта глава и держится: между размером стиха и устройством мира она не делает разницы.