Govinda-bhāṣya
Пада 1.31.3.15
79 / 558
Govinda-bhāṣya · 1.3.15
Devanāgarī

गति-शब्दाभ्यां तथा दृष्टं लिङ्गं च

Transliteration (IAST)

gati-śabdābhyāṁ tathā dṛṣṭaṁ liṅgaṁ ca

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
गति-शब्दाभ्याम्gati-śabdābhyāmиз-за хождения и слова; gati «ход [существ]» + śabda «[брахма-лока]», отлож. дв.
तथाtathāтак; наречие (в патхе Баладевы нет «hi» Мадхвы)
दृष्टम्dṛṣṭamвидано; √dṛś, прич.
लिङ्गम्liṅgamзнак; liṅga
caи; соединительная частица
Translation

Из-за хождения [существ в него] и слова [«брахмалока»]: так видано, и [это] — знак.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
Devanāgarī

इतोऽपि दहरः श्री-विष्णुर् एवेत्य् आह—

गति-शब्दाभ्यां तथा दृष्टं लिङ्गं च ॥

यथापि हिरण्य-निधिं निहितम् अक्षेत्रज्ञा उपर्य् उपरि सञ्चरन्तो न विन्देयुर् एवम् एवेमाः सर्वाः प्रजा अहरहर् गच्छन्त्य एतं ब्रह्म-लोकं न विन्दन्त्य् अनृतेन हि प्रत्यूढाः ॥ [छा.उ. 8.3.2]

इत्य् अत्रैनम् इति प्रकृतं दहरं निर्दिश्य तत्र प्रजानां गतिर् उक्ता गन्तव्यस्य तस्य ब्रह्म-लोक-शब्दश् चोक्तस् ताभ्यां दहरः श्री-विष्णुर् एवेति निश्चितम् । तथा हि—सता सौम्य तदा सम्पन्नो भवति इति तत्रैवान्यत्र प्राणानां परस्मिन् गमनं दृष्टं तद् एव ब्रह्म-लोक-शब्दस्य श्री-विष्णु-परत्वे लिङ्गं गमकम् । सत्य-लोक-परत्वे तु तत्र प्रत्यहं तासां सा न सम्भवेत् ॥15॥

Transliteration (IAST)

ito'pi daharaḥ śrī-viṣṇur evety āha—

gati-śabdābhyāṁ tathā dṛṣṭaṁ liṅgaṁ ca ||

yathāpi hiraṇya-nidhiṁ nihitam akṣetrajñā upary upari sañcaranto na vindeyur evam evemāḥ sarvāḥ prajā aharahar gacchantya etaṁ brahma-lokaṁ na vindanty anṛtena hi pratyūḍhāḥ || [chā.u. 8.3.2]

ity atrainam iti prakṛtaṁ daharaṁ nirdiśya tatra prajānāṁ gatir uktā gantavyasya tasya brahma-loka-śabdaś coktas tābhyāṁ daharaḥ śrī-viṣṇur eveti niścitam | tathā hi—satā saumya tadā sampanno bhavati iti tatraivānyatra prāṇānāṁ parasmin gamanaṁ dṛṣṭaṁ tad eva brahma-loka-śabdasya śrī-viṣṇu-paratve liṅgaṁ gamakam | satya-loka-paratve tu tatra pratyahaṁ tāsāṁ sā na sambhavet ||15||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
इतः अपि दहरः श्री-विष्णुः एव इति आहitaḥ api daharaḥ śrī-viṣṇuḥ eva iti āhaи отсюда: малое — сам Шри-Вишну, — говорит; переход
गति-शब्दाभ्याम् तथा दृष्टम् लिङ्गम् चgati-śabdābhyām tathā dṛṣṭam liṅgam ca«из хождения и слова: так видано — и знак»; сутра 1.3.15
यथा अपि हिरण्य-निधिम् निहितम्yathā api hiraṇya-nidhim nihitam«как зарытый золотой клад»; nidhi
अक्षेत्रज्ञाः उपरि उपरि सञ्चरन्तः न विन्देयुःakṣetrajñāḥ upari upari sañcarantaḥ na vindeyuḥ«не знающие поля, ходя поверх и поверх, не находят»; a-kṣetrajña
एवम् एव इमाः सर्वाः प्रजाःevam eva imāḥ sarvāḥ prajāḥ«так все эти существа»; prajā
अहर् अहर् गच्छन्त्यःahar ahar gacchantyaḥ«день за днём ходя [в него]»; gacchantī
एतम् ब्रह्म-लोकम् न विन्दन्तिetam brahma-lokam na vindanti«не находят этого брахмалоки»; vindanti
अनृतेन हि प्रत्यूढाःanṛtena hi pratyūḍhāḥ«ибо отброшены неправдой»; pratyūḍha
इति अत्रiti atraздесь; Чхандогья 8.3.2
एनम् इति प्रकृतम् दहरम् निर्दिश्यenam iti prakṛtam daharam nirdiśyaуказав [словом] «этот» на тему — дахару; nirdiśya
तत्र प्रजानाम् गतिः उक्ताtatra prajānām gatiḥ uktāсказано хождение существ в него; gati
गन्तव्यस्य तस्य ब्रह्म-लोक-शब्दः च उक्तःgantavyasya tasya brahma-loka-śabdaḥ ca uktaḥи о нём, достигаемом, сказано слово «брахмалока»; gantavya
ताभ्याम् दहरः श्री-विष्णुः एव इति निश्चितम्tābhyām daharaḥ śrī-viṣṇuḥ eva iti niścitamэтими двумя решено: дахара — сам Шри-Вишну; niścita
तथा हिtathā hiтак ведь; подтверждение
सता सौम्य तदा सम्पन्नः भवतिsatā saumya tadā sampannaḥ bhavati«с Сущим, дорогой, тогда он соединён»; Чхандогья 6.8.1
इति तत्र एव अन्यत्रiti tatra eva anyatraтам же в ином месте; anyatra
प्राणानाम् परस्मिन् गमनम् दृष्टम्prāṇānām parasmin gamanam dṛṣṭamвидано хождение пран в Высшего; gamana
तत् एव ब्रह्म-लोक-शब्दस्यtat eva brahma-loka-śabdasyaименно оно для слова «брахмалока»; śabda
श्री-विष्णु-परत्वे लिङ्गम् गमकम्śrī-viṣṇu-paratve liṅgam gamakamзнак-указатель обращённости к Шри-Вишну; gamaka
सत्य-लोक-परत्वे तुsatya-loka-paratve tuпри обращённости же к Сатьялоке; satya-loka
तत्र प्रत्यहम् तासाम् सा न सम्भवेत्tatra pratyaham tāsām sā na sambhavetежедневное их [хождение] туда невозможно; pratyaham
Commentary translation

И отсюда: малое — сам Шри-Вишну, — говорит:

«Из хождения и слова: так видано — и [это] знак».

«Как не знающие поля, ходя поверх и поверх зарытого золотого клада, не находят его, так все эти существа, день за днём ходя [в него], не находят этого брахмалоки: ибо отброшены неправдой» [8.3.2]. Здесь, указав [словом] «этот» на тему — дахару, — сказано хождение существ в него, и о нём, достигаемом, сказано слово «брахмалока»; этими двумя решено: дахара — сам Шри-Вишну. Так ведь: «с Сущим, дорогой, тогда он соединён» — там же в ином месте видано хождение [существ] в Высшего [во сне]; именно оно — знак обращённости слова «брахмалока» к Шри-Вишну: при обращённости же к Сатьялоке ежедневное их хождение туда невозможно.

Version

2422592e9db5 · published Jul 27, 2026, 4:14:43 AM UTC

Available inRU

Page between verses with