Govinda-bhāṣya
Пада 1.31.3.19
83 / 558
Govinda-bhāṣya · 1.3.19
Devanāgarī

उत्तराच् चेद् आविर्भाव-स्वरूपस् तु

Transliteration (IAST)

uttarāc ced āvirbhāva-svarūpas tu

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उत्तरात्uttarātиз последующего; uttara, отлож.
चेत्cetесли [скажут]; условная частица
आविर्भाव-स्वरूपःāvirbhāva-svarūpaḥ[джива] с проявляемой природой; āvis-bhāva + svarūpa (в патхе Баладевы; у Мадхвы āvirbhūta-)
तुtuже; противительная частица
Translation

Если [скажут] — из последующего [слова Праджапати], — [там] же джива с природой, проявляемой [лишь] средством.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
Devanāgarī

उत्तराच् चेद् आविर्भाव-स्वरूपस् तु ॥

शङ्का-च्छेदाय तु शब्दः । नेत्य् अनुवर्तते । प्रजापति-वाक्ये साधनाविर्भावित-स्वरूपस्योपदेशात् न तेनाविर्भूत-स्वरूपः शक्यो ग्रहीतुम् इत्य् अर्थः । दहर-वाक्यार्थं तद् अष्टकं नित्याविर्भूतं तथैव प्रतीयात् । प्रजापति-वाक्योक्तं तत्-साधनाविर्भावितं । एवम् एवैष सम्प्रसादोऽस्माच् छरीरात् समुत्थाय [छा.उ. 8.12.3] इत्य् आदिना तथैव प्रतीतेर् इत्य् उभयोर् महद् अन्तरम् । किं च, साधनाविर्भावित-तद्-अष्टकेऽपि जीवे असम्भाव्याः सेतुत्व-जगद्-विधारकत्वादयो गुणाः परेशत्वं दहरस्य गमयन्ति ॥19॥

Transliteration (IAST)

uttarāc ced āvirbhāva-svarūpas tu ||

śaṅkā-cchedāya tu śabdaḥ | nety anuvartate | prajāpati-vākye sādhanāvirbhāvita-svarūpasyopadeśāt na tenāvirbhūta-svarūpaḥ śakyo grahītum ity arthaḥ | dahara-vākyārthaṁ tad aṣṭakaṁ nityāvirbhūtaṁ tathaiva pratīyāt | prajāpati-vākyoktaṁ tat-sādhanāvirbhāvitaṁ | evam evaiṣa samprasādo'smāc charīrāt samutthāya [chā.u. 8.12.3] ity ādinā tathaiva pratīter ity ubhayor mahad antaram | kiṁ ca, sādhanāvirbhāvita-tad-aṣṭake'pi jīve asambhāvyāḥ setutva-jagad-vidhārakatvādayo guṇāḥ pareśatvaṁ daharasya gamayanti ||19||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उत्तरात् चेत् आविर्भाव-स्वरूपः तुuttarāt cet āvirbhāva-svarūpaḥ tu«если из последующего — то [джива] с проявляемой природой»; сутра 1.3.19
शङ्का-च्छेदाय तु शब्दःśaṅkā-cchedāya tu śabdaḥслово «же» — для отсечения сомнения; cheda
न इति अनुवर्ततेna iti anuvartate«не» тянется; anuvṛtti
प्रजापति-वाक्येprajāpati-vākyeв речении Праджапати; Чхандогья 8.7-12
साधन-आविर्भावित-स्वरूपस्य उपदेशात्sādhana-āvirbhāvita-svarūpasya upadeśātибо преподана природа, проявляемая средством; sādhana-āvirbhāvita
न तेन आविर्भूत-स्वरूपः शक्यः ग्रहीतुम् इति अर्थःna tena āvirbhūta-svarūpaḥ śakyaḥ grahītum iti arthaḥтем [речением] нельзя взять [Владыку] с вечнопроявленной природой; grahītum
दहर-वाक्य-अर्थम् तत् अष्टकम्dahara-vākya-artham tat aṣṭakamта восьмёрка — смысл дахара-речения; aṣṭaka (OCR исправлен)
नित्य-आविर्भूतम् तथा एव प्रतीयात्nitya-āvirbhūtam tathā eva pratīyātвечнопроявленной и до́лжно её разуметь; nitya!
प्रजापति-वाक्य-उक्तम्prajāpati-vākya-uktamреченное же Праджапати; ukta (OCR исправлен)
तत्-साधन-आविर्भावितम्tat-sādhana-āvirbhāvitamею [упасаной] проявляемое; āvirbhāvita
एवम् एव एषः सम्प्रसादः अस्मात् शरीरात् समुत्थायevam eva eṣaḥ samprasādaḥ asmāt śarīrāt samutthāya«именно так этот самопрасада, восстав из тела»; Чхандогья 8.12.3
इति आदिना तथा एव प्रतीतेःiti ādinā tathā eva pratīteḥпо такому [речению] так и разумеется; pratīti
इति उभयोः महत् अन्तरम्iti ubhayoḥ mahat antaramмежду обоими — великая разница; antara!
किम् चkim caк тому же; усиление
साधन-आविर्भावित-तत्-अष्टके अपि जीवेsādhana-āvirbhāvita-tat-aṣṭake api jīveдаже в дживе с восьмёркой, проявленной средством; местн.
असम्भाव्याःasambhāvyāḥневозможны; a-sambhāvya
सेतुत्व-जगत्-विधारकत्व-आदयः गुणाःsetutva-jagat-vidhārakatva-ādayaḥ guṇāḥкачества мостовости, миродержания и прочие; vidhāraka
परेशत्वम् दहरस्य गमयन्तिpareśatvam daharasya gamayanti[они] ведут к Владычеству дахары; gamayanti
Commentary translation

«Если [скажут]: из последующего, — то [там джива] с проявляемой природой же».

Слово «же» — для отсечения сомнения; «не» тянется. В речении Праджапати преподана природа, проявляемая средством [почитания]; тем [речением] нельзя взять [дахару] с вечнопроявленной природой — таков смысл. Та восьмёрка как смысл дахара-речения вечнопроявленной и до́лжна разуметься; реченная же Праджапати — проявляемой его средством: «именно так этот самопрасада, восстав из тела…» [8.12.3] — по такому [речению] так и разумеется; между обоими — великая разница. К тому же даже в дживе с восьмёркой, проявленной средством, невозможны качества мостовости, миродержания и прочие: они ведут к Владычеству дахары.

Version

5edb76f2bb88 · published Jul 27, 2026, 4:14:43 AM UTC

Available inRU

Page between verses with