सर्वाभेदाद् अन्यत्रेमे
sarvābhedād anyatreme
По безразличию всех [явлений] — эти же [спутники и деяния] — и в другом [времени: лилы ВЕЧНЫ].
ननु बाल्यादि-कर्मणाम् अपि भगवद्-धर्मत्वान् नित्यत्वं तेषु तत्-तत्-परिकर-योगेन च भाव्यम् इति वाच्यम् । तत्रैकस्य तत्-परिकरस्य पूर्वोत्तर-भावेनानेक-कर्म-सम्बन्धोऽभिमतः । पूर्वस्य कर्मणो नित्यत्वे तत्-सम्बन्धिनः परिकरस्यापि तत्र नित्य-सम्बन्धो वाच्यः । तम् अन्तरा तत्-स्वरूपासिद्धेः । एवं सत्य् उत्तर-कर्म-सम्बन्धस् तस्य दुरुपपादः । उत्तरस्मिन् सम्बन्धे स्वीकृते तु पूर्वस्य नित्यत्वं व्याहन्येत । नित्यत्वे चोत्तर-कर्म-सम्बन्धिनस् तस्यान्यत्वं भवेत् । तद् इदम् अनुभवेन शास्त्रेण च निरूप्यते । तथा कर्म खलु पूर्वापर-भूतांशं प्रत्यंशम् अप्य् आरम्भ-समाप्तिभ्यां सिद्ध्येद् वीक्ष्यते । ते विना न तत् स्वरूपं सिद्ध्येत् । न च तेन क्रमेण रसानुभवः । ततः कथं तन् नित्यत्वं ? चित्र-लिखितवत् सदैक-रस्ये हि नित्यता प्रतीता । किं च, प्रकाश-भेदैर् आरम्भे प्रत्येकं बहुत्वात् स्याद् अविच्छेदः । पृथग्-आरम्भाद् अन्यत्वं तु दुर्निवारम् । ततश् च तद् एवेदम् इति प्रतीत्य्-अनुदयात् कथं तन् नित्यत्वं प्रत्येतव्यम् ? तस्मात् कर्म-नित्यत्वम् असमाधेयम् इत्य् एवं प्राप्ते तन्त्रेणोत्तरम् आह—
सर्वाभेदाद् अन्यत्रेमे ॥
ये हरि-तत्-परिकरास् तत्-कर्मांशा वा पूर्वस्मिन् काले कर्माणि वा सन्ति त एवेमेऽन्यत्रोत्तरस्मिन् कर्मणि काले वा स्युर् इति मन्तव्यम् । कुतः ? सर्वाभेदात् । सर्वेषां पूर्वोत्तर-वर्तिनां हरि-तत्-परिकर-प्रकाशानां तत्-कर्मांशानां वा भेदाभावाद् इत्य् अर्थः । एकस्य हरेर् बहुत्वं, एकोऽपि सन् बहुधा योऽवभाति, एकानेक-स्वरूपाय इति श्रुति-स्मृति-सिद्धम् । एकस्य तत्-परिकरस्य च तन् मन्तव्यम् । भूम-विद्यायां मुक्तस्य तद्-उक्तेः । महिष्य्-उद्वाहादौ यथा स्मरणात् च । तुल्यात्मनां कर्मणां काल-भेदेनोदितानाम् अप्य् ऐक्यम् । द्विः पाकोऽनेन कृतो न तु द्विधा पाकः कृतः इति विद्वत्-प्रतीतेः । द्विर् गो-शब्दोऽयम् उच्चरितो न तु द्वौ गो-शब्दौ इति शब्दैक्यवत् । इत्थं च श्री-हरेस् तज्-जनानां तद्-धाम्नां च प्रकाश-बाहुल्यात् तद्-विशेषैः कर्मणाम् आरम्भात् समाप्तेश् च पृथग्-आख्यानां तेषाम् ऐक्याच् च स्वरूप-नित्यत्वे सिद्धे । तत्-क्रमानुभव-हेतुको विचित्र-रसोदयश् चैतेनैव व्याख्यातः । न चैतद् अमूलं, यद् गतं भवच् च भविष्यच् च इति बृहद्-आरण्यकात्, एको देवो नित्य-लीलानुरक्तः इत्य् अथर्व-वाक्यात् । जन्म कर्म च मे दिव्यं [गीता 4.9] इत्य् आदि भगवद्-वाक्याच् च । ईदृक्-प्रत्ययः खलु तत्-कृपयैव ।
यावान् अहाम् यथा-भावो यद्-रूप-गुण-कर्मकः ।
तथैव तत्त्व-विज्ञानम् अस्तु ते मद्-अनुग्रहात् ॥ [भा. 2.9.35] इति तद्-उक्तेः ।
तस्मान् नित्यं तत्-कर्मेति । किं च स्वरूपेण चिच्-छक्त्या च कृतं कर्म नित्यं, तेन प्रकृति-कालाभ्यां च कृतं त्व् अनित्यम् । तच् च स्वर्गादिकम् एवान्यथा लयोक्ति-व्याकोपः ॥11॥
र्प्द् : 10.69.11, 10.69.20, 10.69.26, 10.14.18, 2.9.31, 10.14.28, 3.15.49, 10.14.30, 6.11.23, 10.16.37,
--ओ)0(ओ--
nanu bālyādi-karmaṇām api bhagavad-dharmatvān nityatvaṁ teṣu tat-tat-parikara-yogena ca bhāvyam iti vācyam | tatraikasya tat-parikarasya pūrvottara-bhāvenāneka-karma-sambandho'bhimataḥ | pūrvasya karmaṇo nityatve tat-sambandhinaḥ parikarasyāpi tatra nitya-sambandho vācyaḥ | tam antarā tat-svarūpāsiddheḥ | evaṁ saty uttara-karma-sambandhas tasya durupapādaḥ | uttarasmin sambandhe svīkṛte tu pūrvasya nityatvaṁ vyāhanyeta | nityatve cottara-karma-sambandhinas tasyānyatvaṁ bhavet | tad idam anubhavena śāstreṇa ca nirūpyate | tathā karma khalu pūrvāpara-bhūtāṁśaṁ pratyaṁśam apy ārambha-samāptibhyāṁ siddhyed vīkṣyate | te vinā na tat svarūpaṁ siddhyet | na ca tena krameṇa rasānubhavaḥ | tataḥ kathaṁ tan nityatvaṁ ? citra-likhitavat sadaika-rasye hi nityatā pratītā | kiṁ ca, prakāśa-bhedair ārambhe pratyekaṁ bahutvāt syād avicchedaḥ | pṛthag-ārambhād anyatvaṁ tu durnivāram | tataś ca tad evedam iti pratīty-anudayāt kathaṁ tan nityatvaṁ pratyetavyam ? tasmāt karma-nityatvam asamādheyam ity evaṁ prāpte tantreṇottaram āha—
sarvābhedād anyatreme ||
ye hari-tat-parikarās tat-karmāṁśā vā pūrvasmin kāle karmāṇi vā santi ta eveme'nyatrottarasmin karmaṇi kāle vā syur iti mantavyam | kutaḥ ? sarvābhedāt | sarveṣāṁ pūrvottara-vartināṁ hari-tat-parikara-prakāśānāṁ tat-karmāṁśānāṁ vā bhedābhāvād ity arthaḥ | ekasya harer bahutvaṁ, eko'pi san bahudhā yo'vabhāti, ekāneka-svarūpāya iti śruti-smṛti-siddham | ekasya tat-parikarasya ca tan mantavyam | bhūma-vidyāyāṁ muktasya tad-ukteḥ | mahiṣy-udvāhādau yathā smaraṇāt ca | tulyātmanāṁ karmaṇāṁ kāla-bhedenoditānām apy aikyam | dviḥ pāko'nena kṛto na tu dvidhā pākaḥ kṛtaḥ iti vidvat-pratīteḥ | dvir go-śabdo'yam uccarito na tu dvau go-śabdau iti śabdaikyavat | itthaṁ ca śrī-hares taj-janānāṁ tad-dhāmnāṁ ca prakāśa-bāhulyāt tad-viśeṣaiḥ karmaṇām ārambhāt samāpteś ca pṛthag-ākhyānāṁ teṣām aikyāc ca svarūpa-nityatve siddhe | tat-kramānubhava-hetuko vicitra-rasodayaś caitenaiva vyākhyātaḥ | na caitad amūlaṁ, yad gataṁ bhavac ca bhaviṣyac ca iti bṛhad-āraṇyakāt, eko devo nitya-līlānuraktaḥ ity atharva-vākyāt | janma karma ca me divyaṁ [gītā 4.9] ity ādi bhagavad-vākyāc ca | īdṛk-pratyayaḥ khalu tat-kṛpayaiva |
yāvān ahām yathā-bhāvo yad-rūpa-guṇa-karmakaḥ |
tathaiva tattva-vijñānam astu te mad-anugrahāt || [bhā. 2.9.35] iti tad-ukteḥ |
tasmān nityaṁ tat-karmeti | kiṁ ca svarūpeṇa cic-chaktyā ca kṛtaṁ karma nityaṁ, tena prakṛti-kālābhyāṁ ca kṛtaṁ tv anityam | tac ca svargādikam evānyathā layokti-vyākopaḥ ||11||
rpd : 10.69.11, 10.69.20, 10.69.26, 10.14.18, 2.9.31, 10.14.28, 3.15.49, 10.14.30, 6.11.23, 10.16.37,
--o)0(o--
4f5ee6599504 · published Jul 27, 2026, 5:22:51 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Но [возразят]: пусть деяния детства вечны — а спутники? Один спутник связан со многими деяниями чредой; деяние сбывается началом и концом — как ему быть вечным (вечность мыслима лишь в застылости, КАК У КАРТИНЫ)? и явления начинаются порознь — как удостоверить «это то самое»? «Вечность деяний неразрешима». При полученном — отвечает разом:
«По безразличию всех — эти же в другом».
Какие Хари, спутники и доли деяний есть в прежнем времени — ТЕ ЖЕ САМЫЕ и в последующем: у всех явлений различия НЕТ. Многость одного Хари утверждена; мысли то и о спутнике. У деяний равной сущности, взошедших в разное время, — ЕДИНОСТЬ: «дважды варил он», не «две варки»; «дважды произнесено слово „го“», не «два слова». Так, при обилии явлений Хари, Его людей и дхам и единстве их — вечность сущности утверждена; а восход дивных рас — от переживания ЧЕРЕДЫ — этим же разъяснён. И это не безосновно: «что прошло, есть и будет»; «ОДИН БОГ, ВЕЧНОЙ ЛИЛЕ ПРЕДАННЫЙ» [Атхарван]; «рождение и деяние Моё — дивны» [Гита]. Такое удостоверение — лишь Его милостью: «каков Я… такое знание да будет тебе Моей милостью». Потому деяние Его ВЕЧНО. (Деяние сущностью и чит-шакти — вечно; пракрити и временем — невечно: сварга и подобное.)