VedawordA Vedic library
Search
Sign in
Govinda-bhāṣya
Пада 3.33.3.13
373 / 558
Govinda-bhāṣya · 3.3.13
॥
Devanāgarī

प्रिय-शिरस्त्वाद्य्-अप्राप्तिर् उपचयापचयौ हि भेदे

Transliteration (IAST)

priya-śirastvādy-aprāptir upacayāpacayau hi bhede

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रिय-शिरस्त्व-आदि-अप्राप्तिःpriya-śirastva-ādi-aprāptiḥ«радость-голова» и прочее не переносится; priya «радость» + śiras «голова» + -tva + ādi + a-prāpti; образные члены анандамайи — местны
उपचय-अपचयौupacaya-apacayauприбыток и убыток; upacaya + apacaya, дв. ч.; где больше-меньше — там тварная мера
हिhiведь; частица; причина
भेदेbhedeпри различии; bheda, местный падеж; они — для данного созерцания
Translation

«Милое — глава Его» и прочее НЕ собирается [всюду]: рост и убыль [радости] — лишь при различии.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
Devanāgarī

आनन्द-मयस्य श्री-विष्णोः प्रिय-शिरस्त्वादयो धर्माः श्रुताः । तस्य प्रियम् एव शिरः [तै.उ. 2.5.2] इत्य् आदिना । तेऽपि सर्वत्रोपसंहार्या न वेति विषये आनन्दादीनां सर्वत्रोपसंहार्य-त्वाभिधानात् तेषाम् अप्य् आनन्दत्वाविशेषात् स्यात् सर्वत्रोपसंहार इति प्राप्ते—

प्रिय-शिरस्त्वाद्य्-अप्राप्तिर् उपचयापचयौ हि भेदे ॥

प्रिय-शिरस्त्वादीनां धर्माणाम् अप्राप्तिः सर्वत्रोपसंहारो न स्यात् । आनन्द-मयस्य विष्णोः पुरुष-विधस्य पक्षि-रूपत्वाभावात् । किं च तस्मिन् वाक्ये प्रमोद-मोद-शब्दाभ्यासानन्द-गताव् उपचयापचयौ वृद्धि-ह्रासौ प्रतीतौ । तौ च भेदे सति सम्भवेताम् । न चैवम् अस्ति । स्वगत-भेदस्यापि प्रत्याख्यानात् । तस्मान् नोपसंहार्यास् ते ॥13॥

र्प्द्, ह्द्स् : 10.87.17

Transliteration (IAST)

ānanda-mayasya śrī-viṣṇoḥ priya-śirastvādayo dharmāḥ śrutāḥ | tasya priyam eva śiraḥ [tai.u. 2.5.2] ity ādinā | te'pi sarvatropasaṁhāryā na veti viṣaye ānandādīnāṁ sarvatropasaṁhārya-tvābhidhānāt teṣām apy ānandatvāviśeṣāt syāt sarvatropasaṁhāra iti prāpte—

priya-śirastvādy-aprāptir upacayāpacayau hi bhede ||

priya-śirastvādīnāṁ dharmāṇām aprāptiḥ sarvatropasaṁhāro na syāt | ānanda-mayasya viṣṇoḥ puruṣa-vidhasya pakṣi-rūpatvābhāvāt | kiṁ ca tasmin vākye pramoda-moda-śabdābhyāsānanda-gatāv upacayāpacayau vṛddhi-hrāsau pratītau | tau ca bhede sati sambhavetām | na caivam asti | svagata-bhedasyāpi pratyākhyānāt | tasmān nopasaṁhāryās te ||13||

rpd, hds : 10.87.17

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आनन्द-मयस्य श्री-विष्णोःānanda-mayasya śrī-viṣṇoḥу Шри-Вишну, [явленного] анандамайей; ānanda-maya
प्रिय-शिरस्त्व-आदयः धर्माः श्रुताःpriya-śirastva-ādayaḥ dharmāḥ śrutāḥслышны свойства «милое — глава» и прочие; priya-śiras!
तस्य प्रियम् एव शिरः इति आदिनाtasya priyam eva śiraḥ iti ādinā«его глава — само милое…»; Тайттирия 2.5
ते अपि सर्वत्र उपसंहार्याः न वा इति विषयेte api sarvatra upasaṁhāryāḥ na vā iti viṣayeсобираемы ли и они всюду?; viṣaya
आनन्द-आदीनाम् सर्वत्र उपसंहार्य-त्व-अभिधानात्ānanda-ādīnām sarvatra upasaṁhārya-tva-abhidhānāt[мол,] раз блаженство сбираемо всюду; abhidhāna
तेषाम् अपि आनन्दत्व-अविशेषात्teṣām api ānandatva-aviśeṣātа они тоже блаженственны; aviśeṣa
स्यात् सर्वत्र उपसंहारः इति प्राप्तेsyāt sarvatra upasaṁhāraḥ iti prāpteбыть всесбору; при полученном; prāpta
प्रिय-शिरस्त्व-आदि-अप्राप्तिः उपचय-अपचयौ हि भेदेpriya-śirastva-ādi-aprāptiḥ upacaya-apacayau hi bhede«„милое-глава“ и прочее — недостижение: рост и убыль — при различии»; сутра 3.3.13 (OCR исправлен)
प्रिय-शिरस्त्व-आदीनाम् धर्माणाम् अप्राप्तिःpriya-śirastva-ādīnām dharmāṇām aprāptiḥсвойствам «милое-глава» — недостижение:; aprāpti
सर्वत्र उपसंहारः न स्यात्sarvatra upasaṁhāraḥ na syātвсесбору не быть; na
आनन्द-मयस्य विष्णोःānanda-mayasya viṣṇoḥу Вишну-анандамайи; Viṣṇu
पुरुष-विधस्यpuruṣa-vidhasyaчеловекообразного; puruṣa-vidha!
पक्षि-रूपत्व-अभावात्pakṣi-rūpatva-abhāvātПТИЦЕОБРАЗНОСТИ нет; pakṣi-rūpa!
किम् चkim caк тому же; kim ca
तस्मिन् वाक्येtasmin vākyeв том речении; vākya
प्रमोद-मोद-शब्द-अभ्यास-pramoda-moda-śabda-abhyāsa-повтором слов «услада», «отрада»; pramoda-moda
आनन्द-गतौ उपचय-अपचयौ वृद्धि-ह्रासौ प्रतीतौānanda-gatau upacaya-apacayau vṛddhi-hrāsau pratītauв блаженстве удостоверены рост и убыль; upacaya-apacaya!
तौ च भेदे सति सम्भवेताम्tau ca bhede sati sambhavetāmа им быть [лишь] при различии; bheda
न च एवम् अस्तिna ca evam astiего же [в Нём] нет; na
स्व-गत-भेदस्य अपि प्रत्याख्यानात्sva-gata-bhedasya api pratyākhyānātотклонено и внутреннее различие; sva-gata-bheda
तस्मात् न उपसंहार्याः तेtasmāt na upasaṁhāryāḥ teпотому они не собираемы; na
Commentary translation

У Вишну-анандамайи слышны свойства «его глава — само милое [отрада — крылья, блаженство — туловище]». Собираемы ли и они всюду («тоже ведь блаженственны»)? При полученном —

«„Милое-глава“ и прочему — недостижение: рост и убыль — [лишь] при различии».

Всесбору не быть: у Вишну человекообразного ПТИЦЕОБРАЗНОСТИ нет; к тому же повтором «услада-отрада» там удостоверены рост и убыль блаженства — а им быть лишь при различии, коего [в Нём] нет. Не собираемы.

Version

428fc26fcbc4 · published Jul 27, 2026, 5:22:51 AM UTC

Available inRU
PreviousVerse 3.3.12

Page between verses with