अनुबन्धादिभ्यः
anubandhādibhyaḥ
[Бог ведом и] через СЛУЖЕНИЕ ВЕЛИКИМ [— садху]: по привязанности [к ним] и прочему; им дана СВОБОДА миловать.
अथ सद्-गम्यत्वं गुणम् उपसंहरते—अतिथि-देवो भव [तै.उ. 1.11.2] इति तैत्तिरीयके श्रुतम् । तत्र संशयः—सद्-उपासनं मोचकं न वेति । गुरु-प्रसाद-सहिताद् ईशोपासनाद् एव मोक्ष-सम्भवाद् अलं सद्-उपासनेनेति प्राप्ते—
अनुबन्धादिभ्यः ॥
अनुबन्धो महद्-उपासना-निर्बन्धः । देव-भावेन तद्-उपासनम् इत्य् अर्थः । तस्माच् च तद्-अनुग्रहान् मोक्षः । इतरथेत्थं न ब्रूयात् । स्मरन्ति चैवं तत्त्वविदः—
रहूगणैतत् तपसा न याति
न चेज्यया निर्वपणाद् गृहाद् वा ।
न च्छन्दसा नैव जलाग्नि-सूर्यैर्
विना महत्-पाद-रजो-ऽभिषेकम् ॥ [भा.पु. 5.12.12] इत्य् आदिभिः ।
आह चैवं श्री-भगवान्—
नो रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च ।
न स्वाध्यायस् तपस् त्यागो नेष्टा-पूर्तं न दक्षिणा ॥
व्रतानि यज्ञश् छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः ।
यथावरुन्धे सत्-सङ्गः सर्व-सङ्गापहो हि माम् ॥ [भा.पु 11.12.1-2] इत्य् आदिभिः ।
अत्र स्वयं स्व-तत्त्वम् उपदिश्यापि सत्-सङ्गम् आदिशतीति तस्यान्तरङ्ग-साधनतां बोधयति । आदि-शब्दात् तत्-तीर्थ-सेवा-तद्-अन्य-निन्दा-परित्यागश् च ग्राह्यौ ।
शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेव-कथा-रुचिः ।
स्यान् महत्-सेवया विप्राः पुण्य-तीर्थ-निषेवणात् ॥ [भा.पु 1.2.16]
हरिर् एव सदाराध्यः सर्व-देवेश्वरेश्वरः ।
इतरे ब्रह्म-रुद्राद्या नावज्ञेयाः कदाचन ॥ इत्य् आदि स्मृतिभ्यः ।
अत्राहुः—देशिक-सत्-प्रसङ्गस्यापीश-हेतुकत्वात् तद्-अनुग्रह एव मोचकोऽस्तु । शुभादृष्टं तु न तत्-प्रसङ्ग-हेतुः । तस्यापि तद्-धेतुकत्वात् । सर्वा च प्रवृत्तिर् ईश-हेतुकेति, परात् तु तच्-छ्रुतेः [वे.सू. 2.3.41] इत्य् अनेन निर्णीतम् । तस्माद् देशिकाद्य्-अनुग्रहस्यापि मुक्ति-कारणत्व-कल्पनम् अयुक्तम् इति ।
अत्रोच्यते—यद्यपि देशिकादेर् अनुग्रहेऽपीश-हेतुकत्वं सम्भाव्यं, तथापि तेभ्यो दत्तास्ति, अतस् तेषाम् एव तत्र स्वातन्त्र्यम् । तैर् अनुगृहीते तु जने सोऽपि तम् अनुप्रवर्तयतीति सर्वाणि वाक्यानि सास्पदानि स्युर् वैषम्याद्य्-अपनयश् चेति ॥51॥
--ओ)0(ओ--
atha sad-gamyatvaṁ guṇam upasaṁharate—atithi-devo bhava [tai.u. 1.11.2] iti taittirīyake śrutam | tatra saṁśayaḥ—sad-upāsanaṁ mocakaṁ na veti | guru-prasāda-sahitād īśopāsanād eva mokṣa-sambhavād alaṁ sad-upāsaneneti prāpte—
anubandhādibhyaḥ ||
anubandho mahad-upāsanā-nirbandhaḥ | deva-bhāvena tad-upāsanam ity arthaḥ | tasmāc ca tad-anugrahān mokṣaḥ | itarathetthaṁ na brūyāt | smaranti caivaṁ tattvavidaḥ—
rahūgaṇaitat tapasā na yāti
na cejyayā nirvapaṇād gṛhād vā |
na cchandasā naiva jalāgni-sūryair
vinā mahat-pāda-rajo-'bhiṣekam || [bhā.pu. 5.12.12] ity ādibhiḥ |
āha caivaṁ śrī-bhagavān—
no rodhayati māṁ yogo na sāṅkhyaṁ dharma eva ca |
na svādhyāyas tapas tyāgo neṣṭā-pūrtaṁ na dakṣiṇā ||
vratāni yajñaś chandāṁsi tīrthāni niyamā yamāḥ |
yathāvarundhe sat-saṅgaḥ sarva-saṅgāpaho hi mām || [bhā.pu 11.12.1-2] ity ādibhiḥ |
atra svayaṁ sva-tattvam upadiśyāpi sat-saṅgam ādiśatīti tasyāntaraṅga-sādhanatāṁ bodhayati | ādi-śabdāt tat-tīrtha-sevā-tad-anya-nindā-parityāgaś ca grāhyau |
śuśrūṣoḥ śraddadhānasya vāsudeva-kathā-ruciḥ |
syān mahat-sevayā viprāḥ puṇya-tīrtha-niṣevaṇāt || [bhā.pu 1.2.16]
harir eva sadārādhyaḥ sarva-deveśvareśvaraḥ |
itare brahma-rudrādyā nāvajñeyāḥ kadācana || ity ādi smṛtibhyaḥ |
atrāhuḥ—deśika-sat-prasaṅgasyāpīśa-hetukatvāt tad-anugraha eva mocako'stu | śubhādṛṣṭaṁ tu na tat-prasaṅga-hetuḥ | tasyāpi tad-dhetukatvāt | sarvā ca pravṛttir īśa-hetuketi, parāt tu tac-chruteḥ [ve.sū. 2.3.41] ity anena nirṇītam | tasmād deśikādy-anugrahasyāpi mukti-kāraṇatva-kalpanam ayuktam iti |
atrocyate—yadyapi deśikāder anugrahe'pīśa-hetukatvaṁ sambhāvyaṁ, tathāpi tebhyo dattāsti, atas teṣām eva tatra svātantryam | tair anugṛhīte tu jane so'pi tam anupravartayatīti sarvāṇi vākyāni sāspadāni syur vaiṣamyādy-apanayaś ceti ||51||
--o)0(o--
769bb23ff65f · published Jul 27, 2026, 5:22:51 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Теперь — ведомость ЧЕРЕЗ СВЯТЫХ: «да будет ГОСТЬ твоим богом». Освобождает ли почитание святых? «Незачем». При полученном —
«По привязанности и прочим».
«Анубандха» — прилежание в почитании ВЕЛИКИХ как бога-гостя; от их милости — мокша. Таттвавиды: «Рахугана! к тому не идут ни тапасом, ни жертвой, ни Ведой — БЕЗ ОМОВЕНИЯ ПЫЛЬЮ СТОП ВЕЛИКИХ». И Бхагаван: «НЕ ПЛЕНЯЕТ Меня ни йога, ни санкхья, ни дхарма, ни тапас — как пленяет САТ-САНГА, уносящая все узы»: Сам, преподав таттву, указует на сат-сангу — внутреннее средство. И: «вкус к повестям о Васудеве — от СЛУЖЕНИЯ ВЕЛИКИМ»; «Хари — всегда почитаем; а Брахма, Рудра да не презрятся НИКОГДА». Скажут: раз и встреча — от Владыки, пусть милует лишь Он. Отвечаем: хоть за их милостью стоит Владыка — она ИМ ДАНА: в ней ИХ СВОБОДА; а к помилованному ими и Он подвигается вслед. Все речения при местах; пристрастность отведена.