भविष्यपुराण
The Rite of Initiation Described1.4.28-37
50 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.4.28-37
देवनागरी

पश्चिमां तु समासीनः सम्यगृक्षविभावनात् । दिनस्यादौ भवेत्पूर्वा शर्वर्यादौ तथा परा
सनक्षत्रा परा ज्ञेया अपरा सदिवाकरा । जपंस्तिष्ठन्परां सन्ध्यां नैशमेनो व्यपोहति
अपरां तु समासीनो मलं हन्ति दिवाकृतम् । नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते पश्चिमां नृप
स शूद्रवद्बहिष्कार्यः सर्वस्माद्द्विजकर्मणः । अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमास्थितः
सावित्रीमप्यधीयीत गत्याऽरण्यं समाहितः । वेदोपकरणे राजन्स्वाध्याये चैव नैत्यके
नात्र दोषोस्त्यनध्याये होममन्त्रेषु वा विभो । नैत्यके नास्त्वनध्यायो ब्रह्मसत्रं हि तत्कृतम्
ब्रह्माहुतिहुतं पुष्यमनध्यायवषट्कृतम् । ऋगेकां यस्त्वधीयीत विधिना नियतो द्विजः
तस्य नित्यं क्षरत्येषा पयो मेध्यं घृतं मधु । अग्निशुश्रूषणं भैक्षमधः शय्यां गुरोर्हितम्
आसमावर्तनात्कुर्यात्कृतोपनयनो द्विजः । आचार्यपुत्रशुश्रूषां ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः
आप्तः शक्तोन्नदः साधुः स्वाध्याप्या दश धर्मतः । नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः

लिप्यंतरण (IAST)

paścimāṃ tu samāsīnaḥ samyagṛkṣavibhāvanāt | dinasyādau bhavetpūrvā śarvaryādau tathā parā
sanakṣatrā parā jñeyā aparā sadivākarā | japaṃstiṣṭhanparāṃ sandhyāṃ naiśameno vyapohati
aparāṃ tu samāsīno malaṃ hanti divākṛtam | nopatiṣṭhati yaḥ pūrvāṃ nopāste paścimāṃ nṛpa
sa śūdravadbahiṣkāryaḥ sarvasmāddvijakarmaṇaḥ | apāṃ samīpe niyato naityakaṃ vidhimāsthitaḥ
sāvitrīmapyadhīyīta gatyā'raṇyaṃ samāhitaḥ | vedopakaraṇe rājansvādhyāye caiva naityake
nātra doṣostyanadhyāye homamantreṣu vā vibho | naityake nāstvanadhyāyo brahmasatraṃ hi tatkṛtam
brahmāhutihutaṃ puṣyamanadhyāyavaṣaṭkṛtam | ṛgekāṃ yastvadhīyīta vidhinā niyato dvijaḥ
tasya nityaṃ kṣaratyeṣā payo medhyaṃ ghṛtaṃ madhu | agniśuśrūṣaṇaṃ bhaikṣamadhaḥ śayyāṃ gurorhitam
āsamāvartanātkuryātkṛtopanayano dvijaḥ | ācāryaputraśuśrūṣāṃ jñānado dhārmikaḥ śuciḥ
āptaḥ śaktonnadaḥ sādhuḥ svādhyāpyā daśa dharmataḥ | nāpṛṣṭaḥ kasyacidbrūyānna cānyāyena pṛcchataḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दिनस्यादौ भवेत्पूर्वा शर्वर्यादौ तथा पराdinasyādau bhavetpūrvā śarvaryādau tathā parā«„в начале дня бывает первая, в начале ночи — вторая;; дняначале была бы первая ночиначале также вторая
सनक्षत्रा परा ज्ञेया अपरा सदिवाकराsanakṣatrā parā jñeyā aparā sadivākarāвторую должно знать при звёздах, а другую — при солнце; созвёздами вторая знаема другая ссолнцем
जपंस्तिष्ठन्परां सन्ध्यां नैशमेनो व्यपोहतिjapaṃstiṣṭhanparāṃ sandhyāṃ naiśameno vyapohati«„стоя и шепча на вечернем стыке, отвращает ночной грех,; шепчущий стоящий вторую сандхью ночнойгрех отвращает
अपरां तु समासीनो मलं हन्ति दिवाकृतम्aparāṃ tu samāsīno malaṃ hanti divākṛtamа сидя на другом — убивает скверну, сотворённую днём; другую же сидящий скверну убивает днёмсотворённую
नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते पश्चिमां नृपnopatiṣṭhati yaḥ pūrvāṃ nopāste paścimāṃ nṛpa«„кто не предстоит на первом и не служит на последнем, о царь,; не предстоит который первую не служит последнюю царь
स शूद्रवद्बहिष्कार्यः सर्वस्माद्द्विजकर्मणःsa śūdravadbahiṣkāryaḥ sarvasmāddvijakarmaṇaḥтого, как шудру, должно исключить из всякого дела дваждырождённых; он шудроподобно исключаем извсякого дваждырождённыхдела
ऋगेकां यस्त्वधीयीत विधिना नियतो द्विजःṛgekāṃ yastvadhīyīta vidhinā niyato dvijaḥ«„а кто хоть одну рику повторяет по уставу, обуздавший себя дваждырождённый, —; рикуодну который повторял бы поуставу обузданный дваждырождённый
तस्य नित्यं क्षरत्येषा पयो मेध्यं घृतं मधुtasya nityaṃ kṣaratyeṣā payo medhyaṃ ghṛtaṃ madhuему она непрестанно источает молоко, чистое, топлёное масло и мёд; ему всегда источает эта молоко чистое масло мёд
अग्निशुश्रूषणं भैक्षमधः शय्यां गुरोर्हितम्agniśuśrūṣaṇaṃ bhaikṣamadhaḥ śayyāṃ gurorhitam«„служение огню, подаяние, ложе на земле, благо учителя; огнюслужение подаяние внизу ложе учителяблаго
आसमावर्तनात्कुर्यात्कृतोपनयनो द्विजःāsamāvartanātkuryātkṛtopanayano dvijaḥда совершает посвящённый дваждырождённый до возвращения [домой]; довозвращения пустьсовершает совершённопосвящённый дваждырождённый
अनुवाद

«„На первом стыке да стоит, шепча савитри, до появления солнца; на последнем же — сидя, до полного проявления созвездий. В начале дня бывает первая, в начале ночи — вторая; вторую должно знать при звёздах, а другую — при солнце. Стоя и шепча на вечернем стыке, отвращает ночной грех, а сидя на другом — убивает скверну, сотворённую днём. Кто не предстоит на первом и не служит на последнем, о царь, того, как шудру, должно исключить из всякого дела дваждырождённых. Близ вод, обуздавший себя, стоящий в ежедневном чине, да повторяет савитри, уйдя в лес, сосредоточенный. В пособии Веде, о царь, и в ежедневном чтении нет тут порока в неучебные дни, ни в мантрах возлияния, о владыка; в ежедневном да не будет неучебного дня, ибо оно и есть жертвенное собрание Брахмана. А кто хоть одну рику повторяет по уставу, обуздавший себя дваждырождённый, — ему она непрестанно источает молоко, чистое, топлёное масло и мёд. Служение огню, подаяние, ложе на земле, благо учителя да совершает посвящённый дваждырождённый до возвращения домой“».

संस्करण

1773e2bcaab4 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से