भविष्यपुराण
The Rite of Initiation Described1.4.158-167
63 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.4.158-167
देवनागरी

भैक्षाचरणमकृत्वा न तमग्निं समिध्य वै । अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णिव्रतं चरेत्
वर्तनं चास्य भैक्षेण प्रवदन्ति मनीषिणः । तस्माद्भैक्षेण वै नित्यं नैकान्नादी भवेद्यती
भैक्षेण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता । दैवत्ये व्रतवद्राजन्पित्र्ये कर्मण्यथर्षिवत् ॥ काममभ्यर्थितोऽश्नीयाद्व्रतमस्य न लुप्यते
ब्राह्मणस्य महाबाहो कर्म यत्समुदाहृतम् । राजन्यवैश्ययोर्नैतत्पण्डितैः कुरुनन्दन
चोदितोऽचोदितो वापि गुरुणा नित्यमेव हि । कुर्यादध्ययने योगमाचार्यस्य हितेषु च
बुद्धीन्द्रियाणि मनसा शरीरं वाचमेव हि । नियम्य प्राञ्जलिस्तिष्ठेद्वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्
नित्यमुद्धृतपाणिः स्यात्साध्वाचारस्तु संयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
वस्त्रवेषैस्तथान्नैस्तु हीनः स्याद्गुरुसन्निधौ । उत्तिष्ठेत्प्रथमं चास्य जघन्यं चापि संविशेत्
प्रतिश्रवणसम्भाषे तल्पस्थो न समाचरेत् । न चासीनो न भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः
आसीनस्य स्थितः कुर्यादभिगच्छंश्च तिष्ठतः । प्रत्युद्गन्ता तु व्रजतः पश्चाद्धावंश्च धावतः

लिप्यंतरण (IAST)

bhaikṣācaraṇamakṛtvā na tamagniṃ samidhya vai | anāturaḥ saptarātramavakīrṇivrataṃ caret
vartanaṃ cāsya bhaikṣeṇa pravadanti manīṣiṇaḥ | tasmādbhaikṣeṇa vai nityaṃ naikānnādī bhavedyatī
bhaikṣeṇa vratino vṛttirupavāsasamā smṛtā | daivatye vratavadrājanpitrye karmaṇyatharṣivat || kāmamabhyarthito'śnīyādvratamasya na lupyate
brāhmaṇasya mahābāho karma yatsamudāhṛtam | rājanyavaiśyayornaitatpaṇḍitaiḥ kurunandana
codito'codito vāpi guruṇā nityameva hi | kuryādadhyayane yogamācāryasya hiteṣu ca
buddhīndriyāṇi manasā śarīraṃ vācameva hi | niyamya prāñjalistiṣṭhedvīkṣamāṇo gurormukham
nityamuddhṛtapāṇiḥ syātsādhvācārastu saṃyataḥ | āsyatāmiti coktaḥ sannāsītābhimukhaṃ guroḥ
vastraveṣaistathānnaistu hīnaḥ syādgurusannidhau | uttiṣṭhetprathamaṃ cāsya jaghanyaṃ cāpi saṃviśet
pratiśravaṇasambhāṣe talpastho na samācaret | na cāsīno na bhuñjāno na tiṣṭhanna parāṅmukhaḥ
āsīnasya sthitaḥ kuryādabhigacchaṃśca tiṣṭhataḥ | pratyudgantā tu vrajataḥ paścāddhāvaṃśca dhāvataḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भैक्षाचरणमकृत्वा न तमग्निं समिध्य वैbhaikṣācaraṇamakṛtvā na tamagniṃ samidhya vai«„не обойдя за подаянием и не разжегши того огня,; подаянияобход несделав не тот огонь разжегши ведь
अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णिव्रतं चरेत्anāturaḥ saptarātramavakīrṇivrataṃ caretздоровый семь ночей да несёт обет отпавшего; неболящий семьночей отпавшегообет пустьнесёт
भैक्षेण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृताbhaikṣeṇa vratino vṛttirupavāsasamā smṛtā«„жизнь соблюдающего обет подаянием помнится равной посту;; подаянием обетодержащего жизнь постуравная помнимая
चोदितोऽचोदितो वापि गुरुणा नित्यमेव हिcodito'codito vāpi guruṇā nityameva hi«„понуждаемый или непонуждаемый учителем, всегда; понуждаемый непонуждаемый или учителем всегда именно
कुर्यादध्ययने योगमाचार्यस्य हितेषु चkuryādadhyayane yogamācāryasya hiteṣu caда прилагает усердие к учению и к тому, что во благо ачарье; пустьтворит вучении усердие ачарьи благах же
बुद्धीन्द्रियाणि मनसा शरीरं वाचमेव हिbuddhīndriyāṇi manasā śarīraṃ vācameva hi«„разум, чувства, умом — тело и самую речь; разумчувства умом тело речь именно
नियम्य प्राञ्जलिस्तिष्ठेद्वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्niyamya prāñjalistiṣṭhedvīkṣamāṇo gurormukhamобуздав, да стоит со сложенными ладонями, глядя в лицо учителю; обуздав сложенноладонный пустьстоит взирающий учителялицо
उत्तिष्ठेत्प्रथमं चास्य जघन्यं चापि संविशेत्uttiṣṭhetprathamaṃ cāsya jaghanyaṃ cāpi saṃviśet«„и вставать да будет прежде него, и ложиться позже; пустьвстаёт первым его позднее же пустьложится
आसीनस्य स्थितः कुर्यादभिगच्छंश्च तिष्ठतःāsīnasya sthitaḥ kuryādabhigacchaṃśca tiṣṭhataḥ«„сидящему [учителю] да отвечает стоя, а стоящему — подойдя,; сидящему стоящий пустьтворит подходящий стоящему
प्रत्युद्गन्ता तु व्रजतः पश्चाद्धावंश्च धावतःpratyudgantā tu vrajataḥ paścāddhāvaṃśca dhāvataḥидущему — выходя навстречу, бегущему — бежа следом; навстречувыходящий идущему сзадибегущий бегущему
अनुवाद

«„Не обойдя за подаянием и не разжегши того огня, здоровый семь ночей да несёт обет отпавшего. И жизнь его подаянием — так говорят мудрые; потому подаянием всегда да живёт, и да не будет подвижник едящим из одного дома. Жизнь соблюдающего обет подаянием помнится равной посту; в божеском деле — как при обете, о царь, в деле предков — как у провидца; будучи же прошен по желанию, да ест — обет его от того не рушится. То дело, что изложено для брахмана, о мощнорукий, для кшатрия и вайшьи учёными не [положено], о радость Куру. Понуждаемый или непонуждаемый учителем, всегда да прилагает усердие к учению и к тому, что во благо ачарье. Разум, чувства, умом — тело и самую речь обуздав, да стоит со сложенными ладонями, глядя в лицо учителю. Всегда да будет с поднятою рукою, добронравный и обузданный; а когда скажут „садись“, да сядет лицом к учителю. В одежде, наряде и пище да будет скуднее вблизи учителя; и вставать да будет прежде него, и ложиться позже. При отклике и беседе да не поступает лёжа, ни сидя, ни за едою, ни стоя, ни отвернувшись. Сидящему учителю да отвечает стоя, а стоящему — подойдя, идущему — выходя навстречу, бегущему — бежа следом“».

संस्करण

61dadcb2d3e0 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से