महाभारत
Khāṇḍavadāha-parva (The Voice about Nara and Nārāyaṇa)1.219.1–3
1817 / 15823
महाभारत · 1.219.1–3
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाः ॥
दानवा राक्षसा नागास् तरक्ष्वृक्षवनौकसः ॥
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस् तथा ॥
मृगाश् च महिषाश् चैव शतशः पक्षिणस् तथा ॥
समुद्विग्ना विससृपुस् तथान्या भूतजातयः ॥
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ ॥
उत्पातनादशब्देन संत्रासित इवाभवन् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥ ||
dānavā rākṣasā nāgās tarakṣvṛkṣavanaukasaḥ ||
dvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇas tathā ||
mṛgāś ca mahiṣāś caiva śataśaḥ pakṣiṇas tathā ||
samudvignā visasṛpus tathānyā bhūtajātayaḥ ||
taṃ dāvaṃ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau cābhyudyatāyudhau ||
utpātanādaśabdena saṃtrāsita ivābhavan ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाःtathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥthus, terrified by the mountain's fall, the dwellers of Khandava —
दानवाः राक्षसाः नागाः तरक्ष्वृक्षवनौकसःdānavāḥ rākṣasāḥ nāgāḥ tarakṣvṛkṣavanaukasaḥdanavas, rakshasas, nagas, hyenas, bears, forest-dwellers,
द्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणः तथाdvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇaḥ tathāmad elephants, tigers, maned lions,
मृगाः च महिषाः च एव शतशः पक्षिणः तथाmṛgāḥ ca mahiṣāḥ ca eva śataśaḥ pakṣiṇaḥ tathāand deer, and buffaloes by the hundreds, and birds,
समुद्विग्नाः विससृपुः तथा अन्याः भूतजातयःsamudvignāḥ visasṛpuḥ tathā anyāḥ bhūtajātayaḥagitated, fled, and other races of beings;
तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ च अभ्युद्यतायुधौtaṃ dāvaṃ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau ca abhyudyatāyudhaugazing upon that conflagration and upon the two Krishnas with weapons raised,
उत्पातनादशब्देन संत्रासिताः इव अभवन्utpātanādaśabdena saṃtrāsitāḥ iva abhavanby the sound of the ominous roars [they] were as if terrified;
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
दानवाdānavāoriginal form "dānavā", added to complete the word-by-word coverage
राक्षसाrākṣasāoriginal form "rākṣasā", added to complete the word-by-word coverage
नागास्nāgāsoriginal form "nāgās", added to complete the word-by-word coverage
केसरिणस्kesariṇasoriginal form "kesariṇas", added to complete the word-by-word coverage
मृगाश्mṛgāśoriginal form "mṛgāś", added to complete the word-by-word coverage
महिषाश्mahiṣāśoriginal form "mahiṣāś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
पक्षिणस्pakṣiṇasoriginal form "pakṣiṇas", added to complete the word-by-word coverage
समुद्विग्नाsamudvignāoriginal form "samudvignā", added to complete the word-by-word coverage
विससृपुस्visasṛpusoriginal form "visasṛpus", added to complete the word-by-word coverage
तथान्याtathānyāoriginal form "tathānyā", added to complete the word-by-word coverage
चाभ्युद्यतायुधौcābhyudyatāyudhauoriginal form "cābhyudyatāyudhau", added to complete the word-by-word coverage
संत्रासितsaṃtrāsitaoriginal form "saṃtrāsita", added to complete the word-by-word coverage
इवाभवन्ivābhavanoriginal form "ivābhavan", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vaishampayana said: "Thus, terrified by the fall of the mountain, the dwellers of Khandava — danavas, rakshasas, nagas, hyenas, bears, forest-dwellers, mad elephants, tigers, maned lions, and deer, and buffaloes by the hundreds, and birds, agitated, fled, and other races of beings; gazing upon that conflagration and upon the two Krishnas with weapons raised, by the sound of the ominous roars they were as if terrified."

संस्करण

ed8c500dc941 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 6:11:48 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से