महाभारत
Dyūta-parva (duryodhana-nivedana, dyūta-anujñā) (Duryodhana's Complaint and the Permission for the Game)2.45.24–27
2509 / 15823
महाभारत · 2.45.24–27
देवनागरी

ब्राह्मणा वाटधानाश् च गोमन्तः शतसंघशः ॥
त्रैखर्वं बलिम् आदाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥
कमण्डलून् उपादाय जातरूपमयाञ् शुभान् ॥
एवं बलिं समादाय प्रवेशं लेभिरे ततः ॥
यन् नैव मधु शक्राय धारयन्त्य् अमरस्त्रियः ॥
तद् अस्मै कांस्यम् आहार्षीद् वारुणं कलशोदधिः ॥
शैक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम् ॥
दृष्ट्वा च मम तत् सर्वं ज्वररूपम् इवाभवत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

brāhmaṇā vāṭadhānāś ca gomantaḥ śatasaṃghaśaḥ ||
traikharvaṃ balim ādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ||
kamaṇḍalūn upādāya jātarūpamayāñ śubhān ||
evaṃ baliṃ samādāya praveśaṃ lebhire tataḥ ||
yan naiva madhu śakrāya dhārayanty amarastriyaḥ ||
tad asmai kāṃsyam āhārṣīd vāruṇaṃ kalaśodadhiḥ ||
śaikyaṃ rukmasahasrasya bahuratnavibhūṣitam ||
dṛṣṭvā ca mama tat sarvaṃ jvararūpam ivābhavat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ब्राह्मणा वाटधानाश् चbrāhmaṇā vāṭadhānāś ca'Brahmins and vāṭadhānas,
गोमन्तः शत-संघशःgomantaḥ śata-saṃghaśaḥowners of cattle, by hundreds,
त्रैखर्वं बलिम् आदायtraikharvaṃ balim ādāyahaving taken tribute of three kharvas [countless],
द्वारि तिष्ठन्ति वारिताःdvāri tiṣṭhanti vāritāḥstand at the gates, [until] admitted;
कमण्डलून् उपादायkamaṇḍalūn upādāyahaving taken kamandalu [vessels],
जातरूप-मयाञ् शुभान्jātarūpa-mayāñ śubhāngolden, beautiful —
एवं बलिं समादायevaṃ baliṃ samādāyahaving thus brought tribute,
प्रवेशं लेभिरे ततःpraveśaṃ lebhire tataḥgained entry thereafter;
यन् न एव मधु शक्रायyan na eva madhu śakrāyathat [honey] with which not even Shakra
धारयन्त्य् अमर-स्त्रियःdhārayanty amara-striyaḥcan be served by the celestial women,
तद् अस्मै कांस्यम् आहार्षीद्tad asmai kāṃsyam āhārṣīdthat, in a bronze [vessel], was offered to him
वारुणं कलश-उदधिःvāruṇaṃ kalaśa-udadhiḥby Varuna's [vessel, the ocean];
शैक्यं रुक्म-सहस्रस्यśaikyaṃ rukma-sahasrasyaon a stand worth a thousand gold pieces,
बहु-रत्न-विभूषितम्bahu-ratna-vibhūṣitamadorned with many gems;
दृष्ट्वा च मम तत् सर्वंdṛṣṭvā ca mama tat sarvaṃand, having seen it, all that
ज्वर-रूपम् इव अभवत्jvara-rūpam iva abhavatbecame to me as though a fever.'
शतसंघशःśatasaṃghaśaḥoriginal form "śatasaṃghaśaḥ", added to complete the word-by-word coverage
जातरूपमयाञ्jātarūpamayāñoriginal form "jātarūpamayāñ", added to complete the word-by-word coverage
नैवnaivaoriginal form "naiva", added to complete the word-by-word coverage
अमरस्त्रियःamarastriyaḥoriginal form "amarastriyaḥ", added to complete the word-by-word coverage
कलशोदधिःkalaśodadhiḥoriginal form "kalaśodadhiḥ", added to complete the word-by-word coverage
रुक्मसहस्रस्यrukmasahasrasyaoriginal form "rukmasahasrasya", added to complete the word-by-word coverage
बहुरत्नविभूषितम्bahuratnavibhūṣitamoriginal form "bahuratnavibhūṣitam", added to complete the word-by-word coverage
ज्वररूपम्jvararūpamoriginal form "jvararūpam", added to complete the word-by-word coverage
इवाभवत्ivābhavatoriginal form "ivābhavat", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

'Brahmins and vāṭadhānas, owners of cattle, by hundreds, bearing countless tribute, stand at the gates until admitted. With beautiful golden kamandalu vessels, having thus brought tribute, they gained entry thereafter. That honey with which not even the celestial women can serve Shakra, Varuna's vessel [the ocean] offered him in a bronze vessel — on a stand worth a thousand gold pieces, adorned with many gems; and, having seen all this, I felt as though seized by a fever.'

संस्करण

19aa74ba4554 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से