महाभारत
Dyūta-parva (duryodhana-nivedana, dyūta-anujñā) (Duryodhana's Complaint and the Permission for the Game)2.45.43–44
2515 / 15823
महाभारत · 2.45.43–44
देवनागरी

दुर्योधन उवाच
निवर्तयिष्यति त्वासौ यदि क्षत्ता समेष्यति ॥
निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्ये ऽहम् असंशयम् ॥
स मयि त्वं मृते राजन् विदुरेण सुखी भव ॥
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

duryodhana uvāca
nivartayiṣyati tvāsau yadi kṣattā sameṣyati ||
nivṛtte tvayi rājendra mariṣye 'ham asaṃśayam ||
sa mayi tvaṃ mṛte rājan vidureṇa sukhī bhava ||
bhokṣyase pṛthivīṃ kṛtsnāṃ kiṃ mayā tvaṃ kariṣyasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निवर्तयिष्यति त्वा असौnivartayiṣyati tvā asau"he will turn you back,
यदि क्षत्ता समेष्यतिyadi kṣattā sameṣyatiif Kshattri [Vidura] comes;
निवृत्ते त्वयि राज-इन्द्रnivṛtte tvayi rāja-indra[when] you draw back, O lord of kings,
मरिष्ये अहम् असंशयम्mariṣye aham asaṃśayamI shall die, no doubt;
स मयि त्वं मृते राजन्sa mayi tvaṃ mṛte rājan[when] I am dead, you, O king,
विदुरेण सुखी भवvidureṇa sukhī bhavabe happy with Vidura;
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नांbhokṣyase pṛthivīṃ kṛtsnāṃyou will enjoy the whole earth —
किं मया त्वं करिष्यसिkiṃ mayā tvaṃ kariṣyasiwhat will you do with me?"
दुर्योधनduryodhanaoriginal form "duryodhana", added to complete the word-by-word coverage
त्वासौtvāsauoriginal form "tvāsau", added to complete the word-by-word coverage
राजेन्द्रrājendraoriginal form "rājendra", added to complete the word-by-word coverage
ऽहम्'hamoriginal form "'ham", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"He [Vidura] will turn you back if Kshattri comes; and when you draw back, O lord of kings, I shall die, without doubt. When I am dead, O king, be happy with Vidura; you will enjoy the whole earth — what use will you have for me?"

संस्करण

d1c15e450fb4 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से