ततः प्रीतेन ते राजन् पुनर् एतत् कृतं तव ॥
सभार्यस्य वनं भूयस् तद् विद्धि मनुजाधिप ॥
प्रीत्यर्थं तव चैतन् मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम् ॥
यत् ते वने ऽस्मिन् नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम् ॥
स्वर्गोद्देशस् त्वया राजन् सशरीरेण पार्थिव ॥
मुहूर्तम् अनुभूतो ऽसौ सभार्येण नृपोत्तम ॥
निदर्शनार्थं तपसो धर्मस्य च नराधिप ॥
तत्र यासीत् स्पृहा राजंस् तच् चापि विदितं मम ॥
ब्राह्मण्यं काङ्क्षसे हि त्वं तपश् च पृथिवीपते ॥
अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्वं च पार्थिव ॥
एवम् एतद् यथात्थ त्वं ब्राह्मण्यं तात दुर्लभम् ॥
ब्राह्मण्ये सति चर्षित्वम् ऋषित्वे च तपस्विता ॥
tataḥ prītena te rājan punar etat kṛtaṃ tava ||
sabhāryasya vanaṃ bhūyas tad viddhi manujādhipa ||
prītyarthaṃ tava caitan me svargasaṃdarśanaṃ kṛtam ||
yat te vane 'smin nṛpate dṛṣṭaṃ divyaṃ nidarśanam ||
svargoddeśas tvayā rājan saśarīreṇa pārthiva ||
muhūrtam anubhūto 'sau sabhāryeṇa nṛpottama ||
nidarśanārthaṃ tapaso dharmasya ca narādhipa ||
tatra yāsīt spṛhā rājaṃs tac cāpi viditaṃ mama ||
brāhmaṇyaṃ kāṅkṣase hi tvaṃ tapaś ca pṛthivīpate ||
avamanya narendratvaṃ devendratvaṃ ca pārthiva ||
evam etad yathāttha tvaṃ brāhmaṇyaṃ tāta durlabham ||
brāhmaṇye sati carṣitvam ṛṣitve ca tapasvitā ||
«Тогда, довольным, тебе, о царь, снова это сделано для тебя — с женою лес снова, то знай, о владыка людей. Ради радости твоей это мною неба явление сотворено, что тобою в лесу этом, о царь, видено дивное виде́ние. Неба область тобою, о царь, с телом, о владыка, миг испытана та, с женою, о лучший из царей, — ради показа тапаса и дхармы, о владыка людей. Там какое было влечение, о царь, то и ведомо мне. Брахманства жаждешь ведь ты и тапаса, о владыка земли, презрев царствование и владычество Индры, о царь. Так это, как сказал ты, — брахманство, дорогой, труднодостижимо; при брахманстве — провидчество, а в риши-стве — подвижничество».
08c2cd1b0a7c · प्रकाशित 20 जून 2026, 11:30:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Мудрец открывает и смысл волшебного виде́ния: рай был явлен «ради показа плода тапаса и дхармы» — чтобы царь воочию узрел, к чему ведёт подвиг. Знаменательно, что Чьявана прозревает сокровенное влечение Кушики: тот «жаждет брахманства и подвига, презрев и царство, и самый престол Индры». Вот высшая оценка устремлений: венец желаний не власть над людьми и не трон богов, а духовный сан, добываемый аскезой. И мудрец подтверждает прозрение царя: брахманство труднодостижимо, но с ним приходит провидческая сила и риши-достоинство, — стяжаемые не рождением, а тапасом.