पद्मपुराण
The Instruction of Yama's Messenger3.31.19-27
2383 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 3.31.19-27
देवनागरी

इति दूतवचः श्रुत्वा भ्रातृदुःखेन दुःखितः । पुलकाङ्कितसर्वाङ्गो दीनोऽसौ विनयान्वितः
उवाच तं देवदूतं मधुरं निपुणं वचः । मैत्री सप्तपदी साधो सतां भवति सत्फला
मित्रभावं विचिन्त्य त्वं मामुपाकर्तुमर्हसि । ततो हि श्रोतुमिच्छामि सर्वज्ञस्त्वं मतो मम
यमलोकं न पश्यन्ति कर्मणा केन मानवाः । गच्छन्ति निरयं येन तम्मे त्वं कृपया वद
सम्यक्पृष्टं त्वया वैश्य नष्टपापोऽसि साम्प्रतम् । विशुद्धे हृदये पुंसां बुद्धिः श्रेयसि जायते
यद्यप्यवसरो नास्ति मम सेवापरस्य वै । तथापि च तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि यथामति
कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । परपीडां न कुर्वन्ति न ते यान्ति यमालयम्
न वेदैर्न च दानैश्च न तपोभिर्न चाध्वरैः । कथञ्चित्स्वर्गतिं यान्ति पुरुषाः प्राणिहिंसकाः
अहिंसा परमो धर्मो ह्यहिंसैव परं तपः । अहिंसा परमं दानमित्याहुर्मुनयः सदा

लिप्यंतरण (IAST)

iti dūtavacaḥ śrutvā bhrātṛduḥkhena duḥkhitaḥ | pulakāṅkitasarvāṅgo dīno'sau vinayānvitaḥ
uvāca taṃ devadūtaṃ madhuraṃ nipuṇaṃ vacaḥ | maitrī saptapadī sādho satāṃ bhavati satphalā
mitrabhāvaṃ vicintya tvaṃ māmupākartumarhasi | tato hi śrotumicchāmi sarvajñastvaṃ mato mama
yamalokaṃ na paśyanti karmaṇā kena mānavāḥ | gacchanti nirayaṃ yena tamme tvaṃ kṛpayā vada
samyakpṛṣṭaṃ tvayā vaiśya naṣṭapāpo'si sāmpratam | viśuddhe hṛdaye puṃsāṃ buddhiḥ śreyasi jāyate
yadyapyavasaro nāsti mama sevāparasya vai | tathāpi ca tava snehātpravakṣyāmi yathāmati
karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā | parapīḍāṃ na kurvanti na te yānti yamālayam
na vedairna ca dānaiśca na tapobhirna cādhvaraiḥ | kathañcitsvargatiṃ yānti puruṣāḥ prāṇihiṃsakāḥ
ahiṃsā paramo dharmo hyahiṃsaiva paraṃ tapaḥ | ahiṃsā paramaṃ dānamityāhurmunayaḥ sadā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इतिitiтак
दूत-वचःdūta-vacaḥслово посланца
श्रुत्वाśrutvāуслышав
भ्रातृ-दुःखेनbhrātṛ-duḥkhenaгорем о брате
दुःखितःduḥkhitaḥопечаленный
पुलक-अङ्कित-सर्व-अङ्गःpulaka-aṅkita-sarva-aṅgaḥс телом, покрытым мурашками
दीनःdīnaḥсокрушённый
असौasauтот
विनय-अन्वितःvinaya-anvitaḥполный смирения
उवाचuvācaсказал
तम्tamтому
देव-दूतम्deva-dūtamбожественному посланцу
मधुरम्madhuramсладкое
निपुणम्nipuṇamумелое
वचःvacaḥслово
मैत्रीmaitrīдружба
सप्त-पदीsapta-padīв семь шагов
साधोsādhoо праведный
सताम्satāmу добрых
भवतिbhavatiбывает
सत्-फलाsat-phalāс добрым плодом
मित्र-भावम्mitra-bhāvamдружеское чувство
विचिन्त्यvicintyaпомыслив
त्वम्tvamты
माम्māmмне
उपाकर्तुम्upākartumуслужить
अर्हसिarhasiизволь
ततःtataḥпотому
हिhiже
श्रोतुम्śrotumуслышать
इच्छामिicchāmiжелаю
सर्व-ज्ञःsarva-jñaḥвсеведущим
मतःmataḥсчитаем
ममmamaмною
यम-लोकम्yama-lokamмира Ямы
naне
पश्यन्तिpaśyantiвидят
कर्मणाkarmaṇāдеянием
केनkenaкаким
मानवाःmānavāḥлюди
गच्छन्तिgacchantiидут
निरयम्nirayamв преисподнюю
येनyenaчем
तत्tatто
मेmeмне
कृपयाkṛpayāпо милости
वदvadaскажи
सम्यक्samyakхорошо
पृष्टम्pṛṣṭamспрошено
त्वयाtvayāтобою
वैश्यvaiśyaо вайшья
नष्ट-पापःnaṣṭa-pāpaḥс уничтоженным грехом
असिasiты
साम्प्रतम्sāmpratamныне
विशुद्धेviśuddheв очистившемся
हृदयेhṛdayeсердце
पुंसाम्puṃsāmу людей
बुद्धिःbuddhiḥразумение
श्रेयसिśreyasiк благу
जायतेjāyateрождается
यदिyadiхотя
अपिapiи
अवसरःavasaraḥдосуга
नास्तिnāstiнет
सेवा-परस्यsevā-parasyaзанятого службою
वैvaiже
तथाtathāвсё же
caи
तवtavaк тебе
स्नेहात्snehātиз приязни
प्रवक्ष्यामिpravakṣyāmiповедаю
यथा-मतिyathā-matiпо разумению
मनसाmanasāумом
वाचाvācāсловом
सर्व-अवस्थासुsarva-avasthāsuво всех состояниях
सर्वदाsarvadāвсегда
पर-पीडाम्para-pīḍāmчужой боли
कुर्वन्तिkurvantiпричиняют
तेteони
यान्तिyāntiидут
यम-आलयम्yama-ālayamв обитель Ямы
वेदैःvedaiḥВедами
दानैःdānaiḥдаяниями
तपोभिःtapobhiḥподвигами
अध्वरैःadhvaraiḥжертвами
कथञ्चित्kathañcitникак
स्वर्-गतिम्svar-gatimнебесной участи
पुरुषाःpuruṣāḥлюди
प्राणि-हिंसकाःprāṇi-hiṃsakāḥгубящие живое
अहिंसाahiṃsāневреждение
परमःparamaḥвысшая
धर्मःdharmaḥдхарма
एवevaже
परम्paramвысшее
तपःtapaḥподвижничество
परमम्paramamвысшее
दानम्dānamдаяние
इतिitiтак
आहुःāhuḥговорят
मुनयःmunayaḥмудрецы
अनुवाद

Услышав так слово посланца, опечаленный горем о брате, с телом, покрытым мурашками, сокрушённый и полный смирения, сказал он тому божественному посланцу сладкое и умелое слово: «Дружба в семь шагов, о праведный, у добрых бывает с добрым плодом. Помыслив о дружеском чувстве, изволь мне услужить: потому и желаю услышать, ибо ты считаешься мною всеведущим. Каким деянием люди не видят мира Ямы, а каким идут в преисподнюю, — то мне скажи по милости». — «Хорошо спрошено тобою, о вайшья: ныне ты с уничтоженным грехом. В очистившемся сердце у людей рождается разумение о благе. Хоть у занятого службою и нет досуга, всё же из приязни к тебе поведаю по разумению. Кто делом, умом и словом, во всех состояниях и всегда, не причиняет чужой боли, — те не идут в обитель Ямы. Ни Ведами, ни даяниями, ни подвигами, ни жертвами никак не достигают небесной участи люди, губящие живое. Невреждение — высшая дхарма, невреждение же — высшее подвижничество, невреждение — высшее даяние, так говорят мудрецы».

संस्करण

5bd378e1741b · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:40 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से