मनोभद्र उवाच
अमात्याः पृथिवी सर्वा मयेयं परिपालिता । निहता रिपवः सर्वे सपुत्रबलवाहनाः ॥
पालितानि स्वगोत्राणि दानैर्विप्राश्च तोषिताः । शिष्टाश्च त्रिदशाः सर्वे सपुत्रबलवाहनाः ॥
पालितानि स्वगोत्राणि यज्ञैः सर्वैः सदक्षिणैः । इदानीं जरया सर्वं महत्या मे बलं हतम् ॥
कर्माणि कानिचित्कर्तुं न हि शक्नोमि दुर्बलः । सामर्थ्यहीने पुरुषे राजश्रीर्नहि शोभते ॥
सर्वाभरणसंयुक्ता जराजीर्णेव कामिनी । तावद्बिभ्यति सर्वेऽपि शत्रवः पृथिवीतले ॥
यावद्धि गतसामर्थ्यं नेक्षन्ति चारचक्षुषा । समस्तगुणसम्पन्नमपि तद्गतमानसम् ॥
पृथ्वी त्यजेन्नृपं वृद्धं स्वैरिणी पालिता यथा । भक्तिलभ्या गुणाः सर्वे गुणलभ्यं महद्यशः ॥
amātyāḥ pṛthivī sarvā mayeyaṃ paripālitā | nihatā ripavaḥ sarve saputrabalavāhanāḥ ||
pālitāni svagotrāṇi dānairviprāśca toṣitāḥ | śiṣṭāśca tridaśāḥ sarve saputrabalavāhanāḥ ||
pālitāni svagotrāṇi yajñaiḥ sarvaiḥ sadakṣiṇaiḥ | idānīṃ jarayā sarvaṃ mahatyā me balaṃ hatam ||
karmāṇi kānicitkartuṃ na hi śaknomi durbalaḥ | sāmarthyahīne puruṣe rājaśrīrnahi śobhate ||
sarvābharaṇasaṃyuktā jarājīrṇeva kāminī | tāvadbibhyati sarve'pi śatravaḥ pṛthivītale ||
yāvaddhi gatasāmarthyaṃ nekṣanti cāracakṣuṣā | samastaguṇasampannamapi tadgatamānasam ||
pṛthvī tyajennṛpaṃ vṛddhaṃ svairiṇī pālitā yathā | bhaktilabhyā guṇāḥ sarve guṇalabhyaṃ mahadyaśaḥ ||
«О советники! Вся эта земля мною охранена, все враги убиты с сыновьями, войском и колесницами. Охранены свои роды, дарами удовлетворены брахманы, наставлены все боги всеми жертвами с дакшинами. Ныне же великою старостью вся сила моя сокрушена; бессильный, я не могу совершать никаких дел. В человеке, лишённом мощи, царское величие не красуется — словно красавица в полном уборе, одряхлевшая от старости. До тех пор страшатся все враги на земле, покуда оком соглядатаев не увидят утратившего мощь — хотя бы и наделённого всеми достоинствами, но с умом, к тому обращённым. Земля покидает старого царя, как содержимая своевольная жена. Все достоинства обретаются преданностью, а великая слава — достоинствами».
896147c63125 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:08 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Он перечисляет сделанное — и всё это уже в прошедшем времени. Итог подводит не победитель, а человек, заметивший, что перестал быть нужным.