पद्मपुराण
The Glory of the Water from a Brahmin's Feet7.21.71-77
5697 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 7.21.71-77
देवनागरी

तथा तानपि देवेशः पालयत्यनिशं हरिः । प्रजानां पालनं दण्डो द्वे च राज्ञः शुभावहे ॥
द्वाभ्यां विवर्जिता भूपास्ते विज्ञेया नृपाधमाः । दुष्टानां शासनं चैव शिष्टानां प्रतिपालनम् ॥
प्रकुर्वन्तो महीपालाश्चिरं नन्दन्ति भूतले । न्यायेनोपार्जितं वित्तं यत्नाद्रक्षेन्महीपतिः ॥
दुर्वृत्तो हि महीपालो विपत्तौ न हि विस्तरेत् । नृपाः कल्याणमिच्छन्तो निजराज्यशुभाशुभम् ॥
पश्यन्ति नित्यं विप्रेन्द्र सत्वराश्चारचक्षुषा । परचक्रभयं यावन्नायाति चिन्तयेद्भयम् ॥
आगते तु भये भूप आचरेन्निर्भयोऽपि च । ज्ञातौ वापि मित्रे वा पुत्रे वापि च मन्त्रिणि ॥
कुर्यान्मुखेन गाम्भीर्यं मनसा प्रेम केवलम् । मन्त्रिणो ज्ञातयः पुत्राः प्रजाश्च भ्रातरस्तथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tathā tānapi deveśaḥ pālayatyaniśaṃ hariḥ | prajānāṃ pālanaṃ daṇḍo dve ca rājñaḥ śubhāvahe ||
dvābhyāṃ vivarjitā bhūpāste vijñeyā nṛpādhamāḥ | duṣṭānāṃ śāsanaṃ caiva śiṣṭānāṃ pratipālanam ||
prakurvanto mahīpālāściraṃ nandanti bhūtale | nyāyenopārjitaṃ vittaṃ yatnādrakṣenmahīpatiḥ ||
durvṛtto hi mahīpālo vipattau na hi vistaret | nṛpāḥ kalyāṇamicchanto nijarājyaśubhāśubham ||
paśyanti nityaṃ viprendra satvarāścāracakṣuṣā | paracakrabhayaṃ yāvannāyāti cintayedbhayam ||
āgate tu bhaye bhūpa ācarennirbhayo'pi ca | jñātau vāpi mitre vā putre vāpi ca mantriṇi ||
kuryānmukhena gāmbhīryaṃ manasā prema kevalam | mantriṇo jñātayaḥ putrāḥ prajāśca bhrātarastathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथाtathāтак же
तान्tānих
अपिapiи
देवेशःdeveśaḥвладыка богов
पालयत्य्pālayatyхранит
अनिशंaniśaṃнепрестанно
हरिःhariḥХари
प्रजानांprajānāṃподданных
पालनंpālanaṃохрана
दण्डोdaṇḍoкара
द्वेdveдве
caи
राज्ञःrājñaḥцаря
शुभावहेśubhāvaheприносящие благо
द्वाभ्यांdvābhyāṃдвух
विवर्जिताvivarjitāлишённые
भूपास्bhūpāsцари
तेteте
विज्ञेयाvijñeyāдолжны быть признаны
नृपाधमाःnṛpādhamāḥхудшими из царей
दुष्टानांduṣṭānāṃзлых
शासनंśāsanaṃобуздание
चैवcaivaи
शिष्टानांśiṣṭānāṃправедных
प्रतिपालनम्pratipālanamзащиту
प्रकुर्वन्तोprakurvantoсовершающие
महीपालाश्mahīpālāśвладыки земли
चिरंciraṃдолго
नन्दन्तिnandantiблагоденствуют
भूतलेbhūtaleна земле
न्यायेनnyāyenaпо правде
उपार्जितंupārjitaṃдобытое
वित्तंvittaṃдостояние
यत्नाद्yatnādс усердием
रक्षेन्rakṣenпусть хранит
महीपतिःmahīpatiḥвладыка земли
दुर्वृत्तोdurvṛttoдурного поведения
हिhiведь
महीपालोmahīpāloвладыка земли
विपत्तौvipattauв беде
naне
विस्तरेत्vistaretустоит
नृपाःnṛpāḥцари
कल्याणम्kalyāṇamблага
इच्छन्तोicchantoжелающие
निजnijaсвоего
राज्यrājyaцарства
शुभाशुभम्śubhāśubhamблаго и неблагополучие
पश्यन्तिpaśyantiозирают
नित्यंnityaṃпостоянно
विप्रेन्द्रviprendraо владыка брахманов
सत्वराश्satvarāśнеусыпные
चारcāraсоглядатаев
चक्षुषाcakṣuṣāоком
परचक्रparacakraвражьего войска
भयंbhayaṃстрах
यावन्yāvanпока
नायातिnāyātiне пришёл
चिन्तयेद्cintayedпусть помышляет
भयम्bhayamоб опасности
आगतेāgateпри наступившей
तुtuже
भयेbhayeопасности
भूपbhūpaо царь
आचरेन्ācarenпусть действует
निर्भयोnirbhayoбесстрашный
ज्ञातौjñātauк родичу
वापिvāpiили
मित्रेmitreк другу
वाили
पुत्रेputreк сыну
मन्त्रिणिmantriṇiк советнику
अनुवाद

«Так же и их непрестанно хранит Хари, владыка богов. Охрана подданных и кара — вот два дела царя, приносящие благо; цари, лишённые обоих, должны быть признаны худшими из царей. Владыки земли, что обуздывают злых и защищают праведных, долго благоденствуют на земле. Достояние, добытое по правде, владыке земли надлежит хранить с усердием, ибо царь дурного поведения в беде не устоит. Цари, желающие блага, постоянно озирают неусыпным оком соглядатаев благополучие и неблагополучие своего царства, о владыка брахманов. Пока страх вражьего войска не пришёл, пусть помышляет об опасности; а когда опасность наступила, пусть действует бесстрашно, о царь. К родичу ли, к другу, к сыну или к советнику —

संस्करण

ccf60e0a5a13 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:09 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से