वराह पुराण
The destruction of Dakṣa's sacrifice21.1-8
122 / 1719
Linuxपन्ने पलटें
वराह पुराण · 21.1-8

Mahātapas

देवनागरी

पूर्वं प्रजापतिर्देवः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयामास धर्मात्मा यदा ता नाध्यगच्छत
तदाऽस्य कोपात् संजज्ञे स च रुद्रः प्रतापवान् । रोदनात् तस्य रुद्रत्वं संजातं परमेष्ठिनः
तस्य ब्रह्मा शुभां कन्यां भार्यार्थं मूर्त्तिसंभवाम् । गौरी नाम्ना स्वयं देवी भारती तां ददौ पिता
रुद्रायामितदेहाय स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः । स तां लब्ध्वा वरारोहां मुदा परमया युतः
सर्गकालेषु तं ब्रह्मा तपसा प्रत्युवाच ह । रुद्र प्रजाः सृजस्वेति पौनःपुन्येन चोदितः । असमर्थोऽहमिति जले निमज्जत महाबलः
तपोर्थित्वं तपोहीनः स्त्रष्टुं शक्नोति न प्रजाः । एवं चिन्त्य जले मग्नस्ततो रुद्रः प्रतापवान्
तस्मिन् निमग्ने देवेशे तां ब्रह्मा कन्यकां पुनः । अन्तःशरीरगां कृत्वा गौरीं परमशोभनाम्
पुनः सिसृक्षुर्भगवानसृजत् सप्त मानसान् । दक्षं च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग् व्यवर्द्धिताः

लिप्यंतरण (IAST)

pūrvaṃ prajāpatirdevaḥ sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ | cintayāmāsa dharmātmā yadā tā nādhyagacchata
tadā'sya kopāt saṃjajñe sa ca rudraḥ pratāpavān | rodanāt tasya rudratvaṃ saṃjātaṃ parameṣṭhinaḥ
tasya brahmā śubhāṃ kanyāṃ bhāryārthaṃ mūrttisaṃbhavām | gaurī nāmnā svayaṃ devī bhāratī tāṃ dadau pitā
rudrāyāmitadehāya svayaṃ brahmā prajāpatiḥ | sa tāṃ labdhvā varārohāṃ mudā paramayā yutaḥ
sargakāleṣu taṃ brahmā tapasā pratyuvāca ha | rudra prajāḥ sṛjasveti paunaḥpunyena coditaḥ | asamartho'hamiti jale nimajjata mahābalaḥ
taporthitvaṃ tapohīnaḥ straṣṭuṃ śaknoti na prajāḥ | evaṃ cintya jale magnastato rudraḥ pratāpavān
tasmin nimagne deveśe tāṃ brahmā kanyakāṃ punaḥ | antaḥśarīragāṃ kṛtvā gaurīṃ paramaśobhanām
punaḥ sisṛkṣurbhagavānasṛjat sapta mānasān | dakṣaṃ ca teṣāmārabhya prajāḥ samyag vyavarddhitāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पूर्वंpūrvaṃпрежде
प्रजापतिर्देवःprajāpatirdevaḥБог Праджапати
सिसृक्षुर्विविधाःsisṛkṣurvividhāḥжелающий сотворить разные
प्रजाःprajāḥсущества
चिन्तयामासcintayāmāsaразмышлял
धर्मात्माdharmātmāчья суть дхарма
यदाyadāкогда
ताих
नाध्यगच्छतnādhyagacchataне обретал
तदाऽस्यtadā'syaтогда у него
कोपात्kopātот гнева
संजज्ञेsaṃjajñeродился
saон
caи
रुद्रःrudraḥРудра
प्रतापवान्pratāpavānмощный
रोदनात्rodanātот плача
तस्यtasyaу него
रुद्रत्वंrudratvaṃ«рудровость»
संजातंsaṃjātaṃпроизошла
परमेष्ठिनःparameṣṭhinaḥу Парамештхина
ब्रह्माbrahmāБрахма
शुभांśubhāṃпрекрасную
कन्यांkanyāṃдеву
भार्यार्थंbhāryārthaṃради супружества
मूर्त्तिसंभवाम्mūrttisaṃbhavāmиз образа возникшую
गौरीgaurīГаури
नाम्नाnāmnāпо имени
स्वयंsvayaṃсама
देवीdevīбогиня
भारतीbhāratīБхарати
तांtāṃту
ददौdadauдал
पिताpitāотец
रुद्रायामितदेहायrudrāyāmitadehāyaРудре, чьё тело безмерно
प्रजापतिःprajāpatiḥПраджапати
लब्ध्वाlabdhvāполучив
वरारोहांvarārohāṃпрекраснобёдрую
मुदाmudāрадостью
परमयाparamayāвысшею
युतःyutaḥнаделён
सर्गकालेषुsargakāleṣuво времена творения
तंtaṃему
तपसाtapasāподвижничеством
प्रत्युवाचpratyuvācaотвечал
haпоистине
रुद्रrudraо Рудра
सृजस्वेतिsṛjasveti«твори» — так
पौनःपुन्येनpaunaḥpunyenaснова и снова
चोदितःcoditaḥпобуждаемый
असमर्थोऽहमितिasamartho'hamiti«я не способен» — так
जलेjaleв воду
निमज्जतnimajjataпогрузился
महाबलःmahābalaḥвесьма сильный
तपोर्थित्वंtaporthitvaṃподвижничеством обретаемое
तपोहीनःtapohīnaḥлишённый подвижничества
स्त्रष्टुंstraṣṭuṃтворить
शक्नोतिśaknotiможет
naне
एवंevaṃтак
चिन्त्यcintyaподумав
मग्नस्ततोmagnastatoпогрузился затем
तस्मिन्tasminкогда он
निमग्नेnimagneпогрузился
देवेशेdeveśeвладыка богов
कन्यकांkanyakāṃдеву
पुनःpunaḥснова
अन्तःशरीरगांantaḥśarīragāṃвошедшею внутрь тела
कृत्वाkṛtvāсделав
गौरींgaurīṃГаури
परमशोभनाम्paramaśobhanāmпрекраснейшую
सिसृक्षुर्भगवानसृजत्sisṛkṣurbhagavānasṛjatжелающий творить владыка сотворил
सप्तsaptaсемь
मानसान्mānasānрождённых умом
दक्षंdakṣaṃДакшу
तेषामारभ्यteṣāmārabhyaот них начав
सम्यग्samyagдолжным образом
व्यवर्द्धिताःvyavarddhitāḥвозросли
प्रजाःprajāḥсущества
प्रजाःprajāḥсущества
प्रजाःprajāḥсущества
ब्रह्माbrahmāБрахма
ब्रह्माbrahmāБрахма
ब्रह्माbrahmāБрахма
तांtāṃту
तांtāṃту
जलेjaleв воде
पुनःpunaḥснова
caи
तस्यtasyaего
saон
स्वयंsvayaṃсам
रुद्रःrudraḥРудра
प्रतापवान्pratāpavānмощный
अनुवाद

Махатапас сказал: «Прежде Бог Праджапати, чья суть дхарма, желая сотворить разные существа, размышлял, когда не обретал их. Тогда от гнева его родился мощный Рудра; от плача его, у Парамештхина, произошла „рудровость“. Ему Брахма дал прекрасную деву, возникшую из образа, ради супружества — богиню по имени Гаури, Бхарати; ту дал отец Рудре, чьё тело безмерно, — сам Брахма Праджапати. И он, получив прекраснобёдрую, наделён был высшею радостью. Во времена творения Брахма отвечал ему подвижничеством: „О Рудра, твори существа“; побуждаемый снова и снова, весьма сильный сказал: „Я не способен“ — и погрузился в воду. „Лишённый подвижничества не может творить существа, ибо творение обретается подвижничеством“, — так подумав, погрузился в воду мощный Рудра. Когда владыка богов погрузился, Брахма, снова сделав ту деву, прекраснейшую Гаури, вошедшею внутрь тела, вновь пожелал творить; и владыка сотворил семерых, рождённых умом, и Дакшу; и, начав от них, существа возросли должным образом».

संस्करण

69174a78cf31 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 9:26:23 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से