सम्पद्याविर्भावः स्वेन-शब्दात्
sampadyāvirbhāvaḥ svena-śabdāt
Достигнув [высшего света, джива] — ЯВЛЯЕТ [прирождённую суть]: по слову «В СВОЁМ [образе]».
चतुर्थाध्याये, चतुर्थः पादः
अकैतवे भक्ति-सवेऽनुरज्यन्
स्वम् एव यः सेवक-सात्करोति ।
ततोऽतिमोदं मुदितः स देवः
सदा चिद्-आनन्द-तनुर् धिनोतु ॥
अस्मिन् पादे मुक्तानां स्वरूप-निरूपण-पूर्वकम् ऐश्वर्य-भोगादि निरूप्यते । प्रजापति-वाक्ये श्रूयते—एवम् एवैष सम्प्रसादोऽस्मात् शरीरात् समुत्थाय, परं ज्योतिर् उपसम्पद्य, स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते स उत्तमः पुरुषः [छा.उ. 8.12.3] इति ।
अत्र संशयः—किं देवादि-रूपवत् साध्येन रूपेण सम्बन्धः स्वरूपाभिनिष्पत्तिः, उत स्वाभाविकस्याविर्भावः ? इति । किं प्राप्तम् ? साध्येन रूपेण सम्बन्ध इति, अभिनिष्पत्ति-वचनात् । अन्यथा तद्-वचनं व्यर्थं स्यात् । मोक्ष-शास्त्रं च पुमर्थावबोधि न भवेत् । यदि स्वाभाविक-रूप-सम्बन्धस् तन्-निष्पत्तिर् उच्यते । स्वाभाविकस्य स्वरूपस्य प्राग् अपि सतः पुमर्थाप्रतीतिः । तस्मात् साध्येन रूपेण सम्बन्धः सेति प्राप्ते—
सम्पद्य् आविर्भावः स्वेन-शब्दात् ॥
ज्ञान-वैराग्य-निषेवितया भक्त्या परं ज्योतिर् उपसम्पन्नस्य जीवस्येह कर्म-बन्ध-विनिर्मुक्त-गुणाष्टक-विशिष्ट-स्वरूपोदय-लक्षणोऽवस्थान-विशेषः स्वरूपाविर्भावः कथ्यते । कुतः ? स्वेन-शब्दात् । स्वेन इति स्वरूप-विशेषणाद् इत्य् अर्थः । आगन्तुक-रूप-परिग्रहेऽनर्थकं तत् स्यात्, असत्य् अपि तस्मिन् तस्य स्वकीय-रूपत्व-सिद्धेः । न चाभिनिष्पत्ति-वचनं व्यर्थम् । इदम् एकं सुनिष्पन्नम् इत्य्-आदिष्व् आविर्भावेऽपि तच्-छब्द-वीक्षणात् । न च तस्य पूर्वं सतः पुमर्थत्वं न प्रतीतं तादृग्-अवस्थायाः पूर्वम् अनुदयात् । न चात्रोपाय-वैयर्थ्यं तद्-उदयार्थत्वेन सार्थक्यात् । यत् तु स्व-प्रकाश-चिन्-मात्रस्यात्मनः परं ज्योतिर् उपसम्पन्नस्य निवृत्त-निखिल-प्रकृत्य्-अध्यास-दुःखतयावस्थितिस् तन्-निष्पत्तिर् इत्य् आहुस् तत्र—रसं ह्य् एवायं लब्ध्वानन्दी भवति इति मुक्तावानन्दातिशय-श्रवणात् ॥1॥
caturthādhyāye, caturthaḥ pādaḥ
akaitave bhakti-save'nurajyan
svam eva yaḥ sevaka-sātkaroti |
tato'timodaṁ muditaḥ sa devaḥ
sadā cid-ānanda-tanur dhinotu ||
asmin pāde muktānāṁ svarūpa-nirūpaṇa-pūrvakam aiśvarya-bhogādi nirūpyate | prajāpati-vākye śrūyate—evam evaiṣa samprasādo'smāt śarīrāt samutthāya, paraṁ jyotir upasampadya, svena rūpeṇābhiniṣpadyate sa uttamaḥ puruṣaḥ [chā.u. 8.12.3] iti |
atra saṁśayaḥ—kiṁ devādi-rūpavat sādhyena rūpeṇa sambandhaḥ svarūpābhiniṣpattiḥ, uta svābhāvikasyāvirbhāvaḥ ? iti | kiṁ prāptam ? sādhyena rūpeṇa sambandha iti, abhiniṣpatti-vacanāt | anyathā tad-vacanaṁ vyarthaṁ syāt | mokṣa-śāstraṁ ca pumarthāvabodhi na bhavet | yadi svābhāvika-rūpa-sambandhas tan-niṣpattir ucyate | svābhāvikasya svarūpasya prāg api sataḥ pumarthāpratītiḥ | tasmāt sādhyena rūpeṇa sambandhaḥ seti prāpte—
sampady āvirbhāvaḥ svena-śabdāt ||
jñāna-vairāgya-niṣevitayā bhaktyā paraṁ jyotir upasampannasya jīvasyeha karma-bandha-vinirmukta-guṇāṣṭaka-viśiṣṭa-svarūpodaya-lakṣaṇo'vasthāna-viśeṣaḥ svarūpāvirbhāvaḥ kathyate | kutaḥ ? svena-śabdāt | svena iti svarūpa-viśeṣaṇād ity arthaḥ | āgantuka-rūpa-parigrahe'narthakaṁ tat syāt, asaty api tasmin tasya svakīya-rūpatva-siddheḥ | na cābhiniṣpatti-vacanaṁ vyartham | idam ekaṁ suniṣpannam ity-ādiṣv āvirbhāve'pi tac-chabda-vīkṣaṇāt | na ca tasya pūrvaṁ sataḥ pumarthatvaṁ na pratītaṁ tādṛg-avasthāyāḥ pūrvam anudayāt | na cātropāya-vaiyarthyaṁ tad-udayārthatvena sārthakyāt | yat tu sva-prakāśa-cin-mātrasyātmanaḥ paraṁ jyotir upasampannasya nivṛtta-nikhila-prakṛty-adhyāsa-duḥkhatayāvasthitis tan-niṣpattir ity āhus tatra—rasaṁ hy evāyaṁ labdhvānandī bhavati iti muktāvānandātiśaya-śravaṇāt ||1||
a3cebe8b0ac4 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:41:38 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
[Мангала:] «В НЕЛУКАВОМ ПИРУ БХАКТИ влюблённый, кто СЕБЯ ОТДАЁТ В СОБСТВЕННОСТЬ СЛУГЕ, — тем радостью возрадованный Бог, вечно телом-сознание-блаженство, да усладит». В этой паде — сущность свободных, их владычество и вкушение. «Умиротворённый, ВОССТАВ ИЗ ТЕЛА, ДОСТИГНУВ ВЫСШЕГО СВЕТА, В СВОЁМ ОБРАЗЕ ВОССТАЁТ». Деланный это образ или ЯВЛЕНИЕ ПРИРОЖДЁННОГО («прирождённое было и прежде — какая ж это цель?»)? При полученном —
«По достижении — явление: по слову „в своём“».
У достигшего света БХАКТЬЮ, услуженной знанием и вайрагьей, — ЯВЛЕНИЕ СУЩНОСТИ с ВОСХОДОМ ВОСЬМИ КАЧЕСТВ, свободной от уз кармы: «в СВОЁМ» — определение (пришлый образ делал бы слово пустым). «Прежде бывшее — не цель»? — ТАКАЯ устоя прежде НЕ ВСХОДИЛА; и средства — ради её восхода. А «восстание — лишь стояние без болей пракрити» — нет: «ВКУСИВ РАСУ, становится БЛАЖЕНСТВУЮЩИМ»: в мукти — ПРЕИЗБЫТОК блаженства.